W następnym tygodniu delegat – nie ten sam, który otworzył pierwotne śledztwo, ponieważ poprzedni został przeniesiony do Caneli – przyjął materiały, dołączył je do akt i powiedział, że przekaże je do analizy. Zdjęcia wysłano do Policji Cywilnej w Porto Alegre. Ekspertyza techniczna trwała cztery miesiące i zakończyła się wnioskiem, że znalezione ślady są niejednoznaczne – mogły mieć pochodzenie ludzkie, zwierzęce lub naturalne. Niebieski materiał nie został zidentyfikowany jako należący do żadnego przedmiotu zarejestrowanego w rzeczach Renata. Danilo zadzwonił do Ivone, gdy dowiedział się o wyniku ekspertyzy. Powiedział, że bardzo mu przykro. Powiedział, że jego zdaniem ktoś był w tym miejscu na dnie kanionu – nie zwierzę, nie natura, ale człowiek. Powiedział, że nie może tego udowodnić, ale jest pewien. Ivone podziękowała, rozłączyła się i siedziała w kuchni przez długi czas, patrząc na ścianę, gdzie wisiał kalendarz z 2019 roku, który nigdy nie został wymieniony.
19 listopada 2022, prawie dokładnie 3 lata po zaginięciu Renata, fotograf-amator z Florianópolis o imieniu Luciano Braga Fonseca przelatywał dronem DJI Mavic Air 2 nad kanionem Itaimbezinho w ramach osobistego projektu fotografii krajobrazowej. Luciano miał 42 lata, pracował jako grafik w agencji reklamowej i latał dronami w weekendy jako hobby. Nie znał historii Renata, nigdy nie słyszał o stronie Ivone. Był tam, by sfotografować światło późnego popołudnia na bazaltowych ścianach – światło, które fotografowie krajobrazu nazywają złotą godziną i które w Itaimbezinho tworzy długie cienie i kontrasty wyglądające jak malowane ręcznie.
Luciano wykonał kilka lotów w ciągu popołudnia. Większość ujęć stanowiły panoramy krawędzi i północnej ściany, gdzie światło padało najintensywniej. Podczas jednego z lotów, około 16:20, dron zszedł niżej niż zwykle – około 120 metrów nad dnem kanionu – by uchwycić obraz wodospadu spływającego po wschodniej ścianie. Dron pozostał na tej wysokości przez około 4 minuty, nagrywając w 4K, zanim Luciano częściowo stracił sygnał kontrolny i zdecydował się sprowadzić go z powrotem na krawędź.
Przeglądając materiał w domu tej nocy, siedząc w swoim biurze w mieszkaniu we Florianópolis z zimną kawą obok monitora, Luciano znalazł coś w jednej z sekwencji wideo, czego nie zauważył podczas lotu. W prawym dolnym rogu kadru, częściowo zasłoniętym przez koronę drzewa, znajdowała się postać – pionowa sylwetka o ludzkich proporcjach, najwyraźniej stojąca i nieruchoma, w punkcie między drzewami, blisko brzegu strumienia Preá, na małej polanie ledwo widocznej z góry. Luciano powiększył obraz, zwiększył kontrast, przeanalizował fragment klatka po klatce. Postać się nie poruszała, nie kołysała na wietrze, nie miała kształtu pnia drzewa ani skały. Wyglądała jak człowiek – człowiek stojący, nieruchomy, patrzący w górę. A przynajmniej tak sugerowała pozycja sylwetki, choć rozdzielczość nie pozwalała na rozróżnienie szczegółów – twarzy, ubrania, postawy – z wystarczającą jasnością.
Luciano patrzył na obraz przez długi czas, potem zapisał fragment, wyciął 3-sekundowy klip i opublikował go w społeczności fotografii krajobrazowej na Facebooku z podpisem: „Czy ktoś wie, co to jest na dnie Itaimbezinho?”. Spodziewał się komentarzy technicznych o pareidolii, cieniach, artefaktach kompresji wideo. Otrzymał coś innego. W ciągu 48 godzin 3-sekundowy klip został udostępniony ponad 6000 razy. Obraz został uchwycony, powiększony, przetworzony filtrami przez dziesiątki osób. Fora tajemnic, grupy turystów, społeczności wspinaczkowe i strony ciekawostek replikowały wideo z tytułami od trzeźwych po absurdalne. Ktoś w komentarzach dokonał połączenia – ktoś, kto śledził stronę „Poszukiwany Renato Bastos”, ktoś, kto pamiętał, że w tym kanionie zaginął chłopak 3 lata temu. I ktoś wysłał link do Ivone w prywatnej wiadomości.
Ivone obejrzała wideo siedząc na tym samym kuchennym krześle, na którym trzy lata wcześniej odebrała telefon od Marcosa z budki telefonicznej w Cambará do Sul – drewnianym krześle z słomianym siedziskiem, które skrzypiało, gdy na nim siadała. Ta sama kuchnia z tą samą beżową płytką, ten sam kraciasty obrus, ten sam kalendarz z 2019 roku na ścianie, którego wciąż nie zdjęła. Obejrzała raz na telefonie, z twarzą centymetry od ekranu. Obejrzała znowu. Zwiększyła jasność. Zatrzymała w dokładnym punkcie, w którym pojawiała się sylwetka. Poprosiła siostrzeńca, 19-letniego chłopaka znającego się na komputerach, o powiększenie obrazu na laptopie. Siostrzeniec użył programu do edycji, powiększył, wyregulował kontrast. Postać wciąż tam była – pionowa i nieruchoma, wielkości człowieka. Ivone patrzyła na powiększony obraz przez prawie 5 minut, nic nie mówiąc. Potem wstała, podeszła do telefonu stacjonarnego w salonie – beżowego aparatu z tarczą, którego nigdy nie wymieniła – i zadzwoniła na komisariat w Cambará do Sul. Było prawie 22:00. Nikt nie odebrał.
Zadzwoniła ponownie o 8:00 następnego ranka, przedstawiła się, podała numer sprawy i powiedziała stanowczym, nie drżącym głosem, że ma dowód, że jej syn żyje na dnie kanionu. Delegat, który odebrał, nie był tym, który otworzył sprawę – nie był nawet drugim. Był trzecim delegatem, który przewinął się przez Cambará do Sul od listopada 2019. Poprosił Ivone o przesłanie materiału e-mailem. Ivone poprosiła siostrzeńca o wysłanie. E-mail został wysłany z fragmentem wideo, powiększonymi zrzutami ekranu i trzyakapitowym tekstem napisanym przez Ivone, bez błędów ortograficznych, wyjaśniającym kontekst i proszącym o natychmiastowe wznowienie poszukiwań.
Odpowiedź z komisariatu przyszła 11 dni później telefonicznie. Delegat powiedział, że materiał został przekazany do analizy technicznej Policji Cywilnej w Porto Alegre i że skonsultowano się z Instytutem Kryminalistyki. Wstępna ocena była taka, że obraz jest niejednoznaczny. Rozdzielczość wideo, mimo że 4K, nie była wystarczająca, by potwierdzić, że postać jest ludzka. Może to być pień drzewa. Może to być formacja cienia spowodowana kątem światła późnego popołudnia. Może to być artefakt wizualny stworzony przez kompresję pliku wideo. Delegat powiedział, że bez dodatkowych elementów nie ma podstaw do wznowienia aktywnych poszukiwań. Powiedział, że sprawa pozostaje otwarta. Powiedział, że bardzo mu przykro.
Ivone wysłuchała wszystkiego. Podziękowała, rozłączyła się, usiadła na kuchennym krześle i została tam z telefonem na kolanach, patrząc na prostokąt światła wpadającego przez okno i padającego na ceramiczną podłogę. Seu Erênio, który był w salonie, oglądając telewizję przy ściszonym dźwięku, nie zapytał, co powiedzieli. Już wiedział. Wiedział już przed jej telefonem. Wiedział od dnia, w którym porucznik Rogério uścisnął jego dłoń w tej sali parku i powiedział, że bardzo mu przykro – tym głosem kogoś, kto powiedział to już wiele razy.
Obraz z drona krążył w internecie przez tygodnie. Powstały artykuły w portalach informacyjnych Rio Grande do Sul i Santa Catarina. Kanał YouTube specjalizujący się w nierozwiązanych sprawach zrobił 20-minutowy film o tej historii, używając zdjęcia trzech przyjaciół przy bramie parku i fragmentu z drona obok siebie. Film miał 400 000 wyświetleń w dwa tygodnie. W komentarzach setki osób zapewniały, że widzą człowieka na obrazie. Tyle samo mówiło, że to pareidolia. Niektórzy wzywali wojsko, inni twierdzili, że to montaż. Debaty powtarzały się w kółko, bez wniosku i bez praktycznych konsekwencji.
Luciano Braga Fonseca, fotograf, który uchwycił obraz, udzielił wywiadu gazecie z Florianópolis, w którym powiedział, że nie wie, co to jest na dnie kanionu. Powiedział, że ma doświadczenie z dronami i nigdy nie widział artefaktu wideo o takim kształcie. Powiedział, że nie chce podsycać teorii, ale uważa, że ktoś powinien tam zejść i sprawdzić. Nikt nie zszedł. ICMBio wydał oświadczenie, że Park Narodowy Aparados da Serra nie zezwala na wyprawy na dno kanionu ze względów bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Policja cywilna poinformowała, że nie ma podstaw do uzasadnienia operacji ratunkowej. Straż pożarna powiedziała, że zależy im na formalnym wniosku policji lub prokuratury, aby zmobilizować zespół.
Mijały miesiące. Sprawa znów ucichła. Strona „Poszukiwany Renato Bastos” zyskała więcej obserwujących po nagraniu z drona – osiągnęła 4000. Ale aktualizacje Ivone stawały się rzadsze – raz w miesiącu, potem raz na dwa miesiące, zawsze to samo zdjęcie, zawsze to samo pytanie: „Czy ktoś widział tego chłopaka?”.
Życie w Caxias do Sul toczyło się dalej. Firma, w której pracował Renato, zatrudniła innego technika. Dziewczyna Camila czekała dwa lata, zanim zmieniła miasto – wyjechała do Bento Gonçalves, gdzie ciotka miała sklep z odzieżą. Nie usunęła zdjęć Renata z telefonu, ale przestała na nie patrzeć. Powiedziała przyjaciółce, że nie może już otworzyć galerii bez uczucia, że ziemia usuwa się jej spod stóp. Pies Farofa zestarzał się, na pysku pojawiły mu się białe włosy i przestał czekać w drzwiach, gdy słyszał dźwięk samochodu. Ivone zauważyła to pewnego dnia i nie skomentowała tego z nikim.
Marcos Valente przeprowadził się z Ana Rech. Wyjechał do Farroupilha, 20 km od Caxias, gdzie założył małą firmę instalacji elektrycznych. Ożenił się w 2022. Nie zaprosił Thiago na ślub, nie zaprosił rodziny Renata. Jego matka powiedziała sąsiadce, że Marcos ma koszmary i czasem budzi się w nocy, pytając, czy już go znaleźli. Sąsiadka nie wiedziała, co ma na myśli. Matka Marcosa wiedziała.
Thiago de Lima Proença pozostał w Caxias do Sul. Został w tej samej pracy, został z matką, ale przestał chodzić na szlaki. Sprzedał kijki trekkingowe, oddał buty i nigdy więcej nie wszedł w góry. Gdy ktoś pytał dlaczego, odpowiadał, że stracił smak. To była półprawda, która wystarczała, by zakończyć rozmowę.
Seu Erênio zmarł w sierpniu 2023 na zawał serca w domu, w niedzielne popołudnie. Miał 71 lat. Lekarz powiedział, że serce było już słabe. Ivone wiedziała, że słabość nie dotyczyła tylko serca – dotyczyła wszystkiego. 3 lat i 9 miesięcy budzenia się w domu, w którym kogoś brakowało, 3 lat i 9 miesięcy słuchania otwierających się drzwi, które nie były Renatem. 3 lat i 9 miesięcy ciszy, której żadna odpowiedź z komisariatu nie wypełniała. Na pogrzebie w kaplicy dzielnicy Ana Rech pojawił się Marcos. Stał z tyłu, na stojąco, w garniturze, który nie wyglądał na jego. Ivone go zobaczyła. Spojrzeli na siebie na moment, który trwał dłużej niż jakakolwiek rozmowa. Marcos spuścił wzrok. Ivone ponownie spojrzała na trumnę męża. Nie rozmawiali. Thiago nie był na pogrzebie – wysłał wiadomość na telefon Ivone: „Bardzo mi przykro z powodu straty. Pani Ivone, jeśli będzie pani czegoś potrzebować, jestem tu”. Ivone przeczytała wiadomość, nie odpowiedziała. Nie ze złości, ale dlatego, że nie było nic do odpowiedzenia – nic, co wiadomość tekstowa mogłaby naprawić lub złagodzić.
Dziś dom rodziny Bastos Erênio w Ana Rech pozostaje taki sam. Pokój Renata jest taki, jaki zostawił rankiem 14 listopada 2019 – pościelone łóżko, wyłączony komputer, plakat górski na ścianie – Monte Roraima, które Renato marzył zobaczyć. W szafie złożone ubrania. Na stoliku nocnym ładowarka do telefonu, która już niczego nie ładuje. Ivone wchodzi do pokoju raz w tygodniu, by odkurzyć. Otwiera okno, wpuszcza powietrze na kilka minut, potem zamyka. Nic nie rusza, nic nie przesuwa. To rytuał, którego nikt nie kazał jej wykonywać, ale którego nie potrafi zaprzestać.
Kalendarz z 2019 roku wciąż wisi na ścianie kuchni. Listopad jest zaznaczony czerwonym długopisem na 14. w kółku. Nie ma nic napisanego w środku – nie trzeba. Obraz z drona nigdy nie został wyjaśniony, nigdy nie potwierdzony jako ludzki, nigdy ostatecznie odrzucony. Istnieje w czyśćcu między tym, co widać, a tym, co można udowodnić – czyśćcu, który dla Ivone jest jednocześnie najokrutniejszym miejscem i jedynym miejscem, gdzie nadzieja ma jeszcze pozwolenie na istnienie.
Śledztwo nr 1247/2026pozostaje otwarte na komisariacie w Cambará do Sul. Żadne nowe czynności nie zostały podjęte od stycznia 2023. Żadne nowe zeznania nie zostały zebrane, żadne nowe poszukiwania nie zostały autoryzowane. Sprawa istnieje w rejestrach, istnieje w systemie i istnieje jako numer, który ktoś może sprawdzić, jeśli chce – ale istnieje przede wszystkim w pamięci 58-letniej kobiety mieszkającej sama w domu w Ana Rech, która co poniedziałek publikuje to samo zdjęcie syna na stronie na Facebooku i która każdej nocy przed snem wysyła wiadomość z dobranoc na numer telefonu, który od ponad 4 lat pokazuje tylko jeden szary znacznik.
Kanion Itaimbezinho wciąż tam jest. Bazaltowe ściany wciąż stoją, tak jak stoją od 150 milionów lat. Mgła wciąż unosi się rano i opada po południu. Strumień Preá wciąż płynie na dnie między ciemnymi kamieniami, pod baldachimem drzew, które nie przepuszczają światła. Turyści wciąż fotografują krawędź i wracają do domu przed zmrokiem. Żaden z nich nie patrzy w dół dłużej niż kilka sekund, ale żaden nie wyobraża sobie, co może być tam na dole – między cieniami a ciszą i wodą, która nigdy nie przestaje płynąć. Renato Bastos Erênio jest teraz częścią tego miejsca – nie dlatego, że ktoś to potwierdził, nie dlatego, że ktoś go znalazł, ale dlatego, że miejsce go pochłonęło i nie oddało. I dlatego, że matka siedząca na kuchennym krześle 300 km dalej odmawia zaakceptowania, że cisza jest ostatnim słowem.
Nie ma odpowiedzi na końcu tej historii. Jest pytanie, które utknęło na dnie kanionu – tam, gdzie dźwięk nie dociera, gdzie zasięg nie sięga i gdzie ktoś – lub cień kogoś – został sfilmowany stojący, nieruchomy, patrzący w górę, w listopadowy dzień, 3 lata po zniknięciu. A pytanie jest proste. To to samo pytanie, które Ivone zadaje każdego ranka, gdy otwiera oczy i patrzy na sufit sypialni przed wstaniem: „Gdzie jest mój syn?”
