— Albo bez dyskusji zajmujesz się moją matką i robisz wszystko, czego potrzebuje, albo się rozwodzimy. Decyduj teraz.
Oleg ciężko oparł dłonie o krawędź stołu i pochylił się nad żoną. Weronika tymczasem spokojnie, niemal mechanicznie zbierała z podłogi kawałki rozbitego talerza.
— Nie mogę już patrzeć na tę twoją wiecznie niezadowoloną minę — ciągnął zirytowany, nie spuszczając z niej wzroku. — Inne kobiety są wdzięczne, kiedy starsi dzielą się doświadczeniem, a ty na każde słowo mamy reagujesz tak, jakby specjalnie cię poniżała. Nie jest już młoda. Potrzebuje uwagi, troski i szacunku. A ty nawet zwykłej kolacji nie potrafisz podać bez niezadowolenia i sprzeczek.
Weronika nie odpowiedziała.
Zebrała ostatnie większe odłamki, ostrożnie wyrzuciła je do kosza, po czym podniosła się i wyprostowała plecy.
Przy stole siedziała Kławdija Michajłowna. Jedną rękę teatralnie przyciskała do piersi, całą postawą przedstawiając kobietę głęboko urażoną i niemal doprowadzoną do ataku.
Miała na sobie swoją ulubioną bordową bluzkę z krymplenu. Weronika już dawno zauważyła pewną prawidłowość: właśnie tę rzecz teściowa zakładała w dni, kiedy szczególnie zależało jej na urządzeniu rodzinnego przedstawienia.
Przed nią stał talerz z duszonym mięsem. Kilka minut wcześniej Kławdija Michajłowna odsunęła go od siebie z tak demonstracyjną siłą, że stojący obok drugi talerz spadł na podłogę i roztrzaskał się.
— Oleg, nie krzycz tak na nią — przeciągnęła żałośnie Kławdija Michajłowna. — Wiesz przecież, że od waszych awantur od razu skacze mi ciśnienie. Cóż można zrobić, skoro człowiek nie potrafi normalnie gotować? Nie każdy ma talent. Mięso jest tylko tak twarde, że zębami nie da się go pogryźć. Zjem sobie chleb. Nic mi nie będzie. Pan Bóg cierpiał, więc i nam kazał cierpieć.
— Mamo, w tym domu będziesz normalnie jadła! — rzucił ostro Oleg.
Jednak gniewny wzrok skierował nie na matkę, która urządziła całe przedstawienie, lecz na Weronikę.
— Słyszałaś mnie? Jutro przeprosisz mamę. A od dziś będziesz gotować to, o co cię poprosi. Dokładnie tak, jak ci powie. Według jej przepisów, bez żadnej własnej twórczości.
Weronika podeszła do zlewu, odkręciła wodę i dokładnie opłukała palce.
Trzy miesiące, które miały być tylko kilkoma tygodniami
Kławdija Michajłowna mieszkała w ich mieszkaniu już trzeci miesiąc.
Na początku wszystko wydawało się całkiem niewinne.
Oleg powiedział żonie, że jego matka zatrzyma się u nich na dwa, najwyżej trzy tygodnie, ponieważ w jej mieszkaniu wymieniane są rury. Weronika nie protestowała. Co właściwie można było mieć przeciwko tymczasowemu pobytowi starszej krewnej?
Tyle że remont instalacji dawno się skończył.
Kławdija Michajłowna ani razu nie wspomniała jednak o powrocie do domu.
Wręcz przeciwnie. Z każdym kolejnym tygodniem coraz pewniej urządzała się w mieszkaniu syna i synowej, jakby zamierzała zostać tam na stałe.
Najpierw całkowicie poprzekładała naczynia w kuchni.
Pewnego dnia Weronika wróciła z pracy i odkryła, że garnki, patelnie, kubki oraz talerze znajdują się teraz w zupełnie innych szafkach.
— Tak jest wygodniej — oznajmiła kategorycznie Kławdija Michajłowna. — Po prostu nic nie rozumiesz z prawidłowej organizacji kuchni.
Weronika odłożyła wszystko na dawne miejsca.
Dwa dni później teściowa znów poprzekładała naczynia.
Następnie zajęła się łazienką.
Kławdija Michajłowna znalazła tam kilka drogich kosmetyków używanych przez Weronikę i uznała, że to ona najlepiej wie, co powinno znajdować się w łazience.
Wieczorem Weronika nie mogła znaleźć połowy swoich słoiczków i buteleczek.
— Gdzie są moje sera?
— Wyrzuciłam — odpowiedziała zupełnie spokojnie teściowa.
— Jak to wyrzuciła pani?
— Normalnie. Jakaś chemiczna trucizna. A potem się dziwicie, że skóra się psuje. Chcę dla ciebie tylko dobrze.
Weronika musiała wtedy włożyć wiele wysiłku w to, by nie stracić panowania nad sobą.
Prawdziwa próba rozpoczęła się jednak trzy tygodnie wcześniej.
Kławdija Michajłowna nagle uznała, że cierpi na bezsenność związaną z wiekiem.
Od tej chwili dokładnie o szóstej rano wstawała, wychodziła do salonu i włączała telewizor tak głośno, jakby chciała obudzić nie tylko syna i synową, ale również wszystkich sąsiadów.
Na prośby o ściszenie dźwięku obrażała się.
— Mam teraz w ogóle nie żyć? Jestem starszym człowiekiem. Skoro już się obudziłam, mam prawo obejrzeć program.
Oleg niezmiennie stawał po stronie matki.
Każda próba Weroniki, by wyznaczyć choćby podstawowe granice, kończyła się wielogodzinnym wykładem o rodzinnych obowiązkach.
Oleg przekonywał żonę, że jest egoistyczna i chłodna, nie szanuje starszych, nie rozumie wartości rodziny i bez powodu próbuje ustanawiać w mieszkaniu własne zasady.
Weronika zakręciła wodę i powoli wytarła dłonie kuchennym ręcznikiem.
— To mieszkanie nie należy wyłącznie do ciebie — powiedziała spokojnie. — Kupiliśmy je w czasie małżeństwa i wspólnie zaciągnęliśmy kredyt hipoteczny. Połowa należy do mnie. Dlatego nie zamierzam obsługiwać kobiety, która traktuje mnie jak służącą.
Oleg patrzył na nią przez kilka sekund, po czym roześmiał się drwiąco.
Usiadł na kuchennym krześle, odchylił się do tyłu i splótł palce na brzuchu opiętym domową koszulką.
— Połowa należy do niej! — przeciągnął szyderczo. — Ty w ogóle siebie słyszysz? I co zrobisz ze swoją wspaniałą połową? Komu będzie potrzebna? Sprzedasz udział? Komu? Żaden normalny człowiek czegoś takiego nie kupi. Więc przestań udawać wielką właścicielkę.
Weronika milczała.
Oleg uznał, że zyskał przewagę, i mówił dalej jeszcze pewniejszym tonem:
— Zaczniesz tu walczyć o swoje prawa, to urządzę ci takie życie, że sama uciekniesz. Nigdzie nie pójdziesz. Usiądziesz na swojej kanapie i będziesz robiła to, co ci powiedzą. Więc przestań się stawiać i udawać, że kontrolujesz sytuację.
Weronika patrzyła na niego bez uśmiechu.
Na jej twarzy nie było ani gniewu, ani łez.
I właśnie ten spokój z jakiegoś powodu drażnił Olega najbardziej.
— O czymś zapominasz — powiedziała. — Przez ostatnie cztery lata raty kredytu hipotecznego są opłacane wyłącznie z moich dochodów. Od chwili, kiedy uznałeś, że zwykła praca nie jest dla ciebie, zwolniłeś się i postanowiłeś „szukać siebie”.
Oleg natychmiast się wyprostował.
Jego twarz poczerwieniała.
— Nie opowiadaj bzdur! — wybuchnął. — Ja też inwestowałem w rodzinę!
— Kiedy?
— Robiłem remont!
— Częściowo.
— A co za różnica, częściowo czy całkowicie?! — eksplodował. — I w ogóle nie waż się przy mamie rozmawiać o tym, ile zarabiam i kto za co płaci!
Weronika lekko uniosła brwi.
— Dlaczego? Przed chwilą sam zacząłeś opowiadać, co do kogo tutaj należy.
— Bo pieniądze to nasza prywatna sprawa!
— Moja również.
Kławdija Michajłowna ciężko westchnęła i pogładziła palcami masywny pierścień na palcu wskazującym.
— Oleg, po co ty w ogóle z nią dyskutujesz? — powiedziała smutno. — Nie widzisz, że ten człowiek gotów jest udusić się za każdą kopiejkę? Własną matkę męża gotowa wyrzucić, byle samej żyło się wygodniej. Do czego to doszło. Żadnego szacunku dla starszych.
Weronika spojrzała na teściową.
— Nigdzie pani nie wyrzucałam. Kilka razy tylko zapytałam, kiedy zamierza pani wrócić do domu.
— O! — natychmiast ożywiła się Kławdija Michajłowna. — Słyszysz, Oleg? Wyrzuca mnie!
— Powiedziałam coś zupełnie innego.
— Nie wykręcaj się! — przerwał jej mąż.
Znów wstał od stołu.
— Doskonale słyszałem, co powiedziałaś.
— To powtórz.
Oleg zignorował pytanie.
— Matka jest tutaj, bo ja tak zdecydowałem. To również mój dom. I dopóki mama tu mieszka, masz obowiązek odpowiednio ją traktować.
— Odpowiednio traktowałam ją przez całe trzy miesiące.
— Odpowiednio? — prychnęła Kławdija Michajłowna. — To nazywasz odpowiednim traktowaniem? Rano kaszy nie ugotuje, herbatę sama muszę sobie nalewać, poproszę, żeby poszła do sklepu, a ona od razu ma jakieś sprawy. Za moich czasów synowe znały swoje miejsce.
Weronika powoli odwróciła się w jej stronę.
— A jakie jest moje miejsce, Kławdijo Michajłowno?
Teściowa na moment zamilkła.
Oleg odpowiedział za nią:
— Żony.
— To wiem. Co dalej?
— Żona powinna troszczyć się o rodzinę.
— A mąż?
Oleg zirytowany machnął ręką.
— Nie zmieniaj tematu.
— Niczego nie zmieniam.
Weronika wzięła ze stołu ocalały talerz i odstawiła go do zlewu.
— Chcę tylko zrozumieć zasady. Pracuję na pełen etat. Pokrywam większość wydatków. Płacę raty za mieszkanie. Kupuję jedzenie. Wracam z pracy i gotuję. Sprzątam. Piorę. Teraz okazuje się, że mam jeszcze podawać twojej matce śniadanie do łóżka i pytać, według którego przepisu przygotować kolację. A na czym polega twój obowiązek w tej rodzinie?
Oleg zrobił się jeszcze bardziej czerwony.
— Nie zaczynaj!
— Dlaczego? Pytanie jest proste.
— Bo jestem mężczyzną!
Na kilka sekund w kuchni zapadła cisza.
Weronika przyjrzała mu się tak uważnie, jakby pierwszy raz zobaczyła przed sobą zupełnie obcego człowieka.
Oleg najwyraźniej sam poczuł absurd własnych słów, ale nie zamierzał się wycofywać.
Uderzył dłonią w blat.
— Koniec rozmowy! Powiedziałem wszystko.
Kławdija Michajłowna natychmiast pokiwała głową z aprobatą.
— I bardzo dobrze, synku. Mężczyzna powinien umieć zaprowadzić w domu porządek. Kobiety zupełnie się rozpuściły. Powiesz jedno słowo i od razu przypominają sobie o swoich prawach.
Weronika powoli złożyła kuchenny ręcznik i położyła go przy zlewie.
— Jaki więc porządek zaprowadziłeś? — zapytała.
— Taki, jaki powinien być.
Oleg mówił już niemal triumfalnie.
— Od jutra rano mama dostaje normalne śniadanie. Nie jakiś twój suchy chleb, tylko gorące jedzenie. Obiad na czas. Kolację taką, jaką zamówi. Jeśli zechce barszcz, ugotujesz barszcz. Jeśli kotlety, zrobisz kotlety. I przestaniesz kłócić się o każdą drobnostkę.
Weronika słuchała w milczeniu.
— I przeprosisz za dzisiejszy wieczór — dodał Oleg. — Za mięso, ton i w ogóle za swoje zachowanie.
— Za talerz rozbity przez pańską mamę również?
— Przestań być złośliwa!
Oleg zrobił krok w jej stronę.
— Postawiłem sprawę całkowicie jasno.
Wskazał ręką drzwi kuchni, jakby już samodzielnie rozporządzał całym mieszkaniem.
— Śniadanie dla mamy do łóżka, obiad dokładnie na czas i żadnego bezczelnego zachowania. Będziesz robić wszystko, co należy do obowiązków żony i synowej.
Zrobił krótką pauzę.
— A jeśli coś ci nie pasuje, pakuj rzeczy i wynoś się z mojego mieszkania. Wybieraj.
— Już wybrałam — odpowiedziała Weronika spokojnie i krótko.
Nie było trzaskania drzwiami, łez ani histerii. Po prostu minęła Olega, poszła do sypialni i zamknęła za sobą drzwi.
Przez kilka sekund w kuchni panowała cisza. Pierwszy odezwał się Oleg. W jego głosie pobrzmiewało zadowolenie człowieka przekonanego, że właśnie odniósł ostateczne zwycięstwo.
— Widzisz, mamo? — powiedział z samozadowoleniem. — Z takimi trzeba właśnie w ten sposób. Żadnego przekonywania. Powiesz twardo i od razu wszystko staje się jasne. Teraz się pozłości, popłacze w poduszkę, a potem jej przejdzie. Dokąd pójdzie? Komu ona jest potrzebna w wieku trzydziestu ośmiu lat?
Kławdija Michajłowna z satysfakcją zacisnęła usta i pokiwała głową.
Weronika rzeczywiście podjęła decyzję
Długo nie wychodziła z sypialni.
Tyle że wcale nie zamierzała płakać.
Rano otworzyła oczy wcześniej niż zwykle. Obok spokojnie spał Oleg, rozłożony niemal w poprzek swojej połowy łóżka. Nie miał pojęcia, że jego żona od kilku dni przygotowywała się właśnie do tego poranka.
Weronika bezszelestnie wstała, ubrała się i włożyła do dużej torby podróżnej ostatnie potrzebne rzeczy. Większość spakowała już trzy dni wcześniej i ukryła tak, by Oleg niczego nie zauważył.
Zasunęła zamek, wyniosła torbę do przedpokoju i postawiła ją przy drzwiach wejściowych.
Potem poszła do kuchni. Nie chciała wychodzić bez filiżanki kawy.
Kławdija Michajłowna już nie spała i zdążyła ponownie zacząć urządzać kuchnię po swojemu. Przesypywała kaszę gryczaną z opakowania do szklanego słoika, który poprzedniego dnia z nieznanego powodu przeniosła na inną półkę.
Kiedy zobaczyła synową całkowicie ubraną, z ułożonymi włosami, lekkim makijażem i w eleganckim płaszczu, podejrzliwie zmrużyła oczy.
— Co ty się tak wystroiłaś? Do pracy? — zapytała z nieprzyjemnym uśmieszkiem. — A kto zrobi śniadanie mojemu synowi? Ja? Stara, chora kobieta?
Weronika spokojnie nastawiła wodę i wyjęła kubek.
— Od kilku miesięcy mieszka pani tutaj całkowicie za darmo, Kławdijo Michajłowno. Proszę uznać przygotowanie śniadania za opłatę za pobyt.
Teściowa zamarła.
Opakowanie z kaszą nadal trzymała w rękach.
Przywykła do spokojnego oporu Weroniki, do jej rzeczowych uwag i prób dojścia do porozumienia. Tak bezpośredniej odpowiedzi jednak się nie spodziewała.
— Ty bezczelna niewdzięcznico! — wrzasnęła. — Oleg! Oleg! Chodź tu natychmiast! Zobacz, na co ta zołza sobie pozwala!
Z sypialni niemal od razu dobiegło szuranie kapci.
Oleg pojawił się w drzwiach zaspany, rozczochrany i ubrany w rozciągniętą domową koszulkę. Przecierał oczy i marszczył się z niezadowoleniem.
Potem zauważył dużą torbę stojącą przy drzwiach.
Sen zniknął natychmiast.
— Czyli jednak postanowiłaś urządzić przedstawienie? — zapytał zaczepnie. — Idziesz poskarżyć się koleżankom? No to idź. Tylko zostaw klucze na szafce. I wieczorem masz być w domu. Chcę gorącą kolację. A jeśli nie zamierzasz wrócić na czas, możesz w ogóle nie wracać.
Weronika spokojnie upiła łyk kawy.
Odstawiła kubek na parapet i wyjęła z kieszeni telefon.
— Oleg, ty w ogóle czasem sprawdzasz pocztę? — zapytała zwyczajnym tonem.
Mąż zmarszczył brwi.
— Jaką znowu pocztę? Od rana postanowiłaś zawracać mi głowę?
— Zwykłą. Papierową. Taką, na którą przychodzą między innymi zawiadomienia i listy polecone.
Weronika zerknęła na zegarek.
Była dokładnie dziewiąta rano.
— Nie czytam takich bzdur — odburknął Oleg. — Jak coś jest ważne, to zadzwonią. I nie zmieniaj tematu. Chcesz odejść, to proszę bardzo. Nikt cię nie zatrzymuje.
— Tyle że tamten list był ważny — powiedziała Weronika.
Schyliła się i chwyciła za uchwyty torby.
— Trzydzieści pięć dni temu wysłałam ci notarialne zawiadomienie. Oficjalne. Informowało, że zamierzam sprzedać należącą do mnie połowę tego mieszkania za trzy miliony.
Oleg nie od razu zrozumiał znaczenie jej słów.
Zastygł pośrodku przedpokoju, wpatrując się w żonę.
Jego twarz powoli się wydłużyła.
Otworzył usta, lecz przez chwilę nie zdołał nic powiedzieć.
— Jaką połowę? — jako pierwsza ocknęła się Kławdija Michajłowna.
Wyjrzała z kuchni i z niepokojem spojrzała najpierw na torbę Weroniki, a następnie na syna.
— Co ona opowiada, Oleg?
— Moją legalną część — spokojnie wyjaśniła Weronika. — Połowa mieszkania należy do mnie. Zanim sprzedałam ją obcej osobie, zgodnie z prawem musiałam najpierw zaproponować wykup Olegowi. Wszystko zrobiłam oficjalnie. Wysłałam zawiadomienie. Odebrał list osobiście i pokwitował odbiór dokładnie miesiąc temu. Sprawdziłam śledzenie przesyłki.
Na twarzy Olega pojawiły się czerwone plamy.
Teraz sobie przypomniał.
Rzeczywiście, mniej więcej miesiąc wcześniej doręczono mu grubą kopertę z dokumentami notarialnymi. Podpisał odbiór, przyszedł do domu, pobieżnie przejrzał treść, zobaczył prawnicze sformułowania dotyczące sprzedaży udziału i tylko się roześmiał.
Był przekonany, że Weronika próbuje go nastraszyć.
Tego samego dnia dokumenty wylądowały w koszu.
Według niego nikt nie mógł naprawdę chcieć kupić połowy zwyczajnego dwupokojowego mieszkania, w którym mieszkali już inni właściciele.
— Kłamiesz — wykrztusił wreszcie. — Blefujesz.
Zrobił krok w stronę żony.
— Nikt nie kupi takiego udziału. Zwłaszcza gdy w mieszkaniu już ktoś mieszka. I jeszcze za taką kwotę. Nawet agencje nie chcą się zajmować czymś takim.
W tej samej chwili rozległ się dzwonek do drzwi.
Nie długi i ostrożny, lecz krótki, zdecydowany, niemal rozkazujący.
Oleg drgnął.
Weronika pozostała całkowicie spokojna.
— Otwórz — powiedziała. — Chyba do ciebie.
