Żanna przez wiele miesięcy próbowała zachować spokój. Nie chciała awantur, rodzinnych konfliktów ani rozmów, po których wszyscy przez kilka dni patrzyliby na siebie z urazą. Problem polegał jednak na tym, że jej cierpliwość zaczęto traktować jak zgodę na wszystko.
Rodzina Grigorija regularnie przychodziła do ich domu, jadła, korzystała z zapasów i niemal nigdy nie dokładała się do zakupów. Początkowo Żanna próbowała sobie tłumaczyć, że to tylko chwilowe trudności. Potem minął miesiąc, drugi, trzeci. W końcu pół roku.
Kiedy prośby o ograniczenie wizyt i udział w wydatkach nie przyniosły żadnego rezultatu, Żanna postanowiła zastosować metodę, którą jej krewni mieli zrozumieć bez dodatkowych wyjaśnień.
„Nie wyjadę, dopóki nie odzyskam tego, co jesteście winni”
Żanna zajrzała do lodówki.
– Niewiele – stwierdziła. – Ale nic nie szkodzi. Zaczniemy od tego, co jest. Uznajmy, że mój dzisiejszy obiad to pierwsza rata waszego długu.
Wyjęła garnek z zupą, dwa kotlety i plastikowy pojemnik z sałatką.
– To dla dzieci – powiedziała szybko Tania.
– W takim razie przygotuj sobie coś innego.
– Nie mamy nic więcej!
Żanna spojrzała na nią spokojnie.
– Właśnie. A u nas w domu jedzenie znikało każdego dnia i wtedy jakoś cię to nie martwiło.
Grigorij próbował zagrodzić jej drogę.
– Nie będziesz się tutaj rządzić.
– A wy nie będziecie się rządzić w moim domu. Tyle że przez ostatnie sześć miesięcy robiliście właśnie to.
Postawiła garnek na kuchence, wyjęła talerz i nalała sobie zupy. Tania patrzyła na nią tak, jakby była świadkiem czegoś niedopuszczalnego.
– Wszystko powiem Siergiejowi – oznajmiła.
– Świetnie. Powiedz mu prawdę. Powiedz, że przyszłam tutaj, bo odmówiliście zwrotu choćby części pieniędzy wydanych na jedzenie.
– On nie pozwoli ci tu zostać.
– W takim razie niech przyjedzie i sam mnie wyprosi.
Żanna usiadła przy stole.
Zupa była przesolona i prawie zimna. Jadła powoli, niemal nie czując smaku. Potem sięgnęła po kotlet.
Grigorij stał przy drzwiach, ściskając telefon.
– Rozumiesz, że to nie jest normalne?
– Nienormalne jest to, kiedy dorośli ludzie codziennie jedzą u krewnych, ale nawet nie pomyślą o tym, żeby kupić chleb.
– Nie prosiliśmy cię, żebyś kupowała tyle jedzenia.
– Nie prosiliście. Po prostu przychodziliście i jedliście.
– Siergiej się zgadzał.
– A ja w milczeniu za wszystko płaciłam.
Po posiłku Żanna zapisała koszt produktów w zeszycie, a potem otworzyła kuchenną szafkę.
– Gdzie macie kasze?
– Nie dotykaj naszych rzeczy! – krzyknęła Tania.
Żanna odwróciła się powoli.
– Teraz już rozumiesz, jak to jest, kiedy ktoś bez pytania rozporządza cudzą własnością?
Tania nie odpowiedziała.
Żanna postanawia zostać
Wieczorem Żanna rozłożyła swoje rzeczy w niewielkim pokoju, w którym spały dzieci.
Stało tam rozkładane łóżko, stare biurko i szafa z zabawkami. Przywiozła ładowarkę, szczoteczkę do zębów, kilka koszulek, laptop i ten sam zeszyt z obliczeniami.
– Naprawdę tu zostajesz? – zapytała Tania.
– Tak.
– A gdzie będą spały dzieci?
– W swoim łóżku.
– A ty?
– Na rozkładanym.
Tania nie mogła uwierzyć, że Żanna mówi poważnie.
– Robisz to specjalnie, żeby nas upokorzyć?
– Nie. Chcę, żebyście w końcu poczuli dyskomfort, który sami przez miesiące powodowaliście u innych.
Tania usiadła na brzegu krzesła.
– Żanna, naprawdę jesteśmy w trudnej sytuacji. Grigorij dopiero zaczął pracę. Pierwszą pensję ma dostać za dwa tygodnie. Dzieci są przyzwyczajone do normalnego jedzenia, a nam prawie nie zostały pieniądze.
– Rozumiem, że jest wam trudno.
– Więc dlaczego tak robisz?
– Bo trudności nie dają nikomu prawa przerzucać odpowiedzialności na innych.
Żanna otworzyła laptop i zabrała się do pracy.
Siergiej dowiaduje się, co się dzieje
Po pewnym czasie do mieszkania wszedł Siergiej. Był wyraźnie spięty i zdezorientowany.
– Żanna, co tu się dzieje?
– Tymczasowo przeprowadziłam się do twojego brata.
– Widzę. Ale po co?
– Żeby odzyskać równowartość produktów, które przez ostatnie pół roku zjedli u nas.
Siergiej spojrzał na brata.
– Grigorij?
Ten odwrócił wzrok.
– Sama przyszła.
– Przyszłam dopiero po tym, jak poprosiłam o zwrot choćby części pieniędzy – przypomniała Żanna. – Powiedziano mi, że pieniędzy nie ma. Wybrałam więc rozliczenie w naturze.
– To nie jest rozwiązanie – powiedział cicho Siergiej.
– A jakie jest rozwiązanie? Dalej milczeć? Kupować kolejne produkty? Udawać, że wszystko jest w porządku?
– Mogę z nimi porozmawiać.
– Rozmawiałeś przez sześć miesięcy. Nic się nie zmieniło.
Siergiej zamilkł.
Żanna po raz pierwszy zobaczyła, że naprawdę nie wie, co odpowiedzieć.
– Siergiej, nie chcę wojny. Chcę tylko, żebyś zrozumiał, że tu nie chodzi wyłącznie o jedzenie. Chodzi o mój czas, moje siły i spokój naszej rodziny. Prosiłam cię, żebyś wyznaczył granice. Wybrałeś niewtrącanie się.
– Myślałem, że pomagam bratu.
– Pomagałeś mu żyć naszym kosztem.
Grigorij westchnął.
– Oddam pieniądze, kiedy dostanę wypłatę.
Żanna nie zamierzała zadowolić się kolejną ogólną obietnicą.
– Podaj datę i kwotę.
Grigorij wyjął telefon, otworzył kalendarz i długo milczał.
– Za dwa tygodnie mogę przelać dwadzieścia tysięcy.
– A reszta?
– Miesiąc później.
Żanna skinęła głową.
– Dobrze. Zostaję przynajmniej do pierwszego przelewu. Potem zdecydujemy, co dalej.
Następny dzień przynosi pierwsze zmiany
Następnego ranka Żanna ułożyła sobie plan dnia. O siódmej przygotowała owsiankę, wzięła jabłko i usiadła z komputerem w kuchni.
Tania wyszła później razem z dziećmi.
– A śniadanie? – zapytał młodszy syn.
– W lodówce jest twaróg i chleb – odpowiedziała Tania.
– A naleśniki?
– Dzisiaj bez naleśników.
Żanna nie wtrącała się.
Nie zamierzała zabierać jedzenia dzieciom ani doprowadzać do sytuacji, w której miałyby być głodne. Jednocześnie nie chciała już gotować dla wszystkich tak, jak robiła to wcześniej.
W porze obiadu Tania postawiła na kuchence makaron.
– Będziesz jadła? – zapytała niechętnie.
– Nie. Mam swoje produkty.
Żanna wyjęła z torby kaszę gryczaną, pierś z kurczaka i warzywa.
– Przyniosłaś własne jedzenie?
– Oczywiście. Nie zamierzam jeść wyłącznie tego, co kupiliście za swoje pieniądze.
– To jaki jest sens tego wszystkiego?
– Taki, żebyście zrozumieli, że jedzenie nie pojawia się samo.
Pierwsze pięć tysięcy
Grigorij wrócił z pracy późnym wieczorem. Wyglądał na wyczerpanego.
– Dostałem dzisiaj zaliczkę. Pięć tysięcy.
– Przelej.
– Teraz?
– Teraz.
Wysłał pieniądze na kartę Siergieja, ponieważ Żanna tymczasowo zablokowała dostęp do swojego rachunku wszystkim poza sobą.
Zapisała przelew w zeszycie.
– Zostało czterdzieści pięć tysięcy.
– Naprawdę wydaliśmy aż tyle? – zapytał Grigorij.
– Nie. Wydaliście więcej. Policzyłam tylko to, co mogłam potwierdzić paragonami.
Usiadł naprzeciwko niej.
– Nie sądziłem, że to aż tak poważne.
– Bo nigdy tego nie liczyłeś.
– Siergiej też nic nie mówił.
– Mówił. Po prostu nie chcieliście słuchać.
Grigorij długo milczał.
– Chciałem wyciągnąć rodzinę z problemów. Myślałem, że przez jakiś czas skorzystamy z waszej pomocy, aż znajdziemy pracę i się urządzimy.
– Tylko że „jakiś czas” zamienił się w pół roku.
– Tania bała się, że dzieciom zacznie czegoś brakować.
– A tego, że mnie zacznie brakować, już się nie bała?
Grigorij podniósł wzrok.
Żanna mówiła spokojnie, ale tym razem nie zamierzała łagodzić swoich słów.
– Ja też jestem matką. Mam dziecko. Też chcę kupować mu jedzenie, zabawki i ubrania. Tylko z jakiegoś powodu wasze dzieci zawsze stawały się ważniejsze od mojego.
Do mieszkania przyjeżdża teściowa
Trzeciego dnia pojawiła się Walentina Pietrowna. Tania wcześniej do niej zadzwoniła i poskarżyła się na Żannę.
Teściowa weszła do mieszkania z miną osoby przekonanej, że za chwilę wszystko uporządkuje.
– Chcę wiedzieć, co tu się dzieje – oznajmiła.
– Proszę usiąść – odpowiedziała Żanna.
– Naprawdę straciłaś wszelki wstyd? Przychodzisz do ludzi i urządzasz im oblężenie?
– Poprosiłam o zwrot pieniędzy wydanych na produkty.
– Grigorij ma teraz problemy!
– Ja też miałam problemy. Pracowałam, oszczędzałam, liczyłam pieniądze i kupowałam jedzenie. Nikt nie przychodził wtedy pomagać mnie.
– Jesteście rodziną!
– Rodzina pomaga sobie dobrowolnie. Nie korzysta po cichu z jednego człowieka.
Walentina Pietrowna gwałtownie odstawiła torbę na podłogę.
– Nastawiasz Siergieja przeciwko jego rodzonemu bratu.
– Nie. Po prostu przestałam pozwalać Siergiejowi działać przeciwko mnie.
Tania cicho zaszlochała.
– Nigdy nie chcieliśmy was skrzywdzić.
– W takim razie dlaczego, kiedy prosiłam, żebyście wcześniej informowali o wizytach i przynosili czasem produkty, nadal przychodziliście codziennie?
– Liczyliśmy, że zrozumiesz naszą sytuację.
– Rozumiałam ją przez pół roku. Teraz wy spróbujcie zrozumieć moją.
Teściowa podniosła głos.
– Jesteś skąpa! Robisz taki wstyd przez kilka toreb jedzenia!
Żanna otworzyła zeszyt i położyła go na stole.
– Tutaj są daty, paragony i kwoty. Tu wydatki z pierwszego miesiąca. Tu z drugiego. Tu z trzeciego. A to tylko to, co zdążyłam zapisać.
Walentina Pietrowna przewróciła kilka stron.
– Liczyłaś wszystko?
– Tak.
– Nawet cukierki?
– Zwłaszcza cukierki. Były kupowane dla mojego syna, a znikały w jeden wieczór.
W sąsiednim pokoju dzieci ucichły.
Żanna ściszyła głos.
– Nie mam pretensji do dzieci. To nie one odpowiadają za decyzje dorosłych. Ale dorośli powinni rozumieć, że za ich przyzwyczajenia nie płaci jakaś abstrakcyjna „rodzina”. Płaci konkretny człowiek.
Teściowa nie odpowiedziała.
Przed wyjściem zatrzymała się jednak przy drzwiach.
– Sama zapłacę część.
– Nie trzeba.
– Dlaczego?
– Bo to nie pani dług.
– Ale jestem jego matką.
– W takim razie proszę z nim porozmawiać i przestać chronić go przed konsekwencjami jego własnych decyzji.
