– Wieroczka, tu Nina Stiepanowna, sąsiadka pani mamy. Jest taka sprawa…
Wiera zamarła na środku korytarza, przyciskając telefon do ucha. Głos sąsiadki drżał, plątał się i od tego wszystko w środku ściskało się jeszcze mocniej.
– Zaszłam sprawdzić, a drzwi uchylone. Zinaida Fiodorowna leży na podłodze, w przedpokoju. Widać chciała wyjść, ale nie doszła. Pogotowie już jedzie, Wieroczka. Niech pani przyjeżdża jak najszybciej.
Telefon o mało nie wyślizgnął się z palców. Wiera stała w korytarzu biura, obok przechodzili koledzy, ktoś o coś pytał – nie słyszała. W uszach pulsowało tylko jedno: leży na podłodze.
Wybiegła, nie wyłączając komputera, nie uprzedzając szefa. W taksówce oddzwoniła do Niny Stiepanowny – ta powiedziała, że pogotowie zabrało, zawieźli do dwunastego szpitala miejskiego. Wiera podała adres taksówkarzowi i wybrała numer męża.
– Kostia, mamie jest źle. Udar, zawieźli do dwunastego.
– Czekaj, co? Jaki udar? – w głosie pojawiło się zdziwienie, ale natychmiast zmieniło się w coś rzeczowego. – Jest przytomna? Co mówią lekarze?
– Jeszcze nie wiem, jadę do szpitala.
– Jasne. Słuchaj, jestem teraz na spotkaniu z klientem, nie mogę się wyrwać. Zwolnię się za jakieś dwie, może trzy godziny. Ty tam ogarnij, co i jak, potem zadzwoń, opowiesz. Jak coś pilnego – pisz.
Wiera chciała powiedzieć, że to właśnie jest pilne, że jej matka leży w nieznanym stanie, że się boi. Ale on już się rozłączył. Piętnaście minut przez korki wydawały się wiecznością.
Na izbie przyjęć pachniało chlorem, na ścianach miejscami odchodziła farba, a ludzie na ławkach siedzieli z równie zagubionymi twarzami. Wiera biegała między okienkami rejestracji, aż zatrzymała ją pielęgniarka ze zmęczonymi oczami.
– Krewna Zinaidy Fiodorowny? Jest na intensywnej terapii. Udar. Lekarz wyjdzie, niech pani poczeka.
Czekać. Nie umiała czekać. Chodziła po korytarzu, liczyła płytki na podłodze, ściskała telefon w dłoniach. Przypominała sobie, kiedy ostatnio dzwoniła do matki. Trzy tygodnie temu? Cztery? Pogratulowała urodzin, rozmawiały pięć minut o niczym. „Jak leci?” – „Normalnie”. – „No to dobrze”. Cała rozmowa.
Lekarz wyszedł po godzinie – starszy, przygarbiony, z teczką w ręku.
– Udar niedokrwienny. Stan ciężki. Prawa strona sparaliżowana. Na razie nieprzytomna, ale stabilna. Jak będzie z mową – czas pokaże.
Wiera słuchała i nie rozumiała. To znaczy rozumiała słowa, ale nie mogła ułożyć ich w obraz.
– Czy będzie… mówić? Chodzić?
– Prognozy są przedwczesne. Potrzebna rehabilitacja, długa. I opieka. Stała. Karmienie, higiena, ćwiczenia, leki o stałych porach. Minimum pół roku. Są specjalistyczne domy opieki, tam łatwiej – i sprzęt, i personel. W domu będzie ciężko, ostrzegam od razu.
– Dam radę – powiedziała Wiera, choć sama nie wiedziała, skąd wzięła się ta pewność.
– Jest komu pomóc?
Wiera skinęła, choć w głowie była pustka. Jest komu? Brat Sasza w Niemczech od sześciu lat, ma swoje życie, dwójkę dzieci. Ojciec nie żyje od czterech lat. Została tylko ona.
Tego dnia nie wpuszczono jej do matki – oddział intensywnej terapii, tylko dla personelu. Wiera przesiedziała na korytarzu do wieczora, aż pielęgniarka powiedziała: niech pani idzie do domu, nic się nie zmieni, jutro niech pani przyjedzie.
Kostia nie przyjechał. Napisał, że spotkanie się przedłużyło, potem – że jest zmęczony i czeka na nią w domu.
Gdy Wiera wróciła, on siedział w kuchni z piwem i telewizorem.
– No co tam? – zapytał, nie odrywając wzroku od ekranu.
– Udar. Prawa strona sparaliżowana. Mowa – na razie nie wiadomo, była nieprzytomna.
– Cholernie – łyknął z puszki. – I co teraz?
– Zabiorę ją do nas. Jak wypiszą.
Kostia powoli odwrócił głowę.
– W sensie – do nas?
– W sensie – tutaj. Przerobię gabinet, tam starczy miejsca.
– Czekaj – postawił puszkę na stole. – Ty w ogóle zdajesz sobie sprawę, jakie to ciężkie? Opieka nad nią wymaga całodobowej uwagi. Mycie, karmienie, pieluchy. Ty w ogóle rozumiesz, w co się pakujesz?
– Rozumiem.
– Nie wygląda na to. Lekarze coś mówili? Na pewno są jakieś domy opieki, specjalne miejsca.
– Są. Ale zabiorę ją do domu.
Kostia patrzył na nią jak na wariatkę.
– Wer, to twoja matka. Ta sama, z którą przez dwa lata normalnie nie rozmawialiście.
– I co z tego?
– I to! Ona cię całe życie czepiała, krytykowała każdy twój krok. A teraz udajesz bohaterkę?
Wiera poczuła, jak zaciskają się jej pięści.
– To moja matka. Jedyna. I nie zostawię jej.
– No rób, jak chcesz – podniósł ręce. – Tylko potem nie narzekaj.
Wiera poszła do sypialni, nie odpowiadając. Położyła się, wpatrzyła w sufit. W głowie krążyły słowa lekarza, twarz matki na szpitalnej poduszce, obojętny głos męża. I gdzieś głęboko, na samym dnie – słowa matki sprzed trzech lat: „On cię nie docenia, Wiera. Jesteś dla niego wygodna”.
Następnego dnia matkę przeniesiono na zwykły oddział. Leżała mała, blada, z kroplówką przy łóżku. Twarz zapadła się, prawy kącik ust opadł w dół. Wiera usiadła obok, wzięła jej dłoń – zimną, bezwładną – i po raz pierwszy od wielu lat zapłakała.
Przypomniała sobie, jak w dzieciństwie mama zaplatała jej warkocze przed szkołą. Jak siedziała obok, gdy Wiera chorowała na ospę, czytała na głos bajki i smarowała ranki zielenią. Jak odprowadzała na pierwszą randkę i martwiła się bardziej niż sama Wiera.
Potem wszystko się zmieniło. Pojawił się Kostia.
Matka była przeciwna od samego początku. Mówiła, że to nie ten człowiek, że Wiera zasługuje na lepszego. Wiera obrażała się, krzyczała, trzaskała drzwiami. Broniła męża z taką zawziętością, jakby matka atakowała ją samą. Ostatnie dwa lata dzwoniły tylko od święta. Sucho, krótko, jak obcy.
I oto teraz matka leży, a Wiera trzyma jej rękę i myśli: dlaczego potrzeba było katastrofy, żeby po prostu usiąść obok?
Trzy tygodnie później Zinaidę Fiodorowną wypisano. Wiera zawczasu przygotowała pokój – opróżniła gabinet męża, wyniosła jego biurko i fotel do salonu, postawiła łóżko medyczne, szafkę z lekami, lampkę z miękkim światłem.
Matkę przywieziono specjalną taksówką. Leżała na noszach, patrzyła w sufit zmętnionymi oczami. Gdy Wiera pochyliła się nad nią, usta zadrżały – może chciała coś powiedzieć, a może po prostu mięśnie drgnęły. Wiera wzięła ją za rękę.
– Wszystko dobrze, mamo. Jesteś w domu. Ze mną.
Kostia stał w drzwiach, patrząc, jak wnoszą teściową do domu, jak Wiera poprawia poduszkę, podciąga kołdrę. Potem w milczeniu poszedł do kuchni.
Wiera wyszła do niego po pół godzinie, gdy matka zapadła w drzemkę.
– Mówisz poważnie? – zapytał, nie odwracając się od okna.
– Tak – Wiera nalała sobie wody, ręce lekko drżały.
– Ty w ogóle zdajesz sobie sprawę, jakie to ciężkie? Ile czasu to zajmuje?
– Zdaję.
– I co, będziesz z nią siedzieć całą dobę? A praca?
Wiera postawiła szklankę na stole.
– Jeśli trzeba – zrezygnuję. Ale matki nie zostawię.
– Zrezygnujesz? – Kostia w końcu się odwrócił, spojrzał na nią jak na wariatkę. – Nie jesteś głupia, Wiera. Co to za dziwaczna decyzja? Masz dobrą posadę, normalną pensję. I po co? Dla kogoś, z kim przez dwa lata nie rozmawiałaś?
Coś w niej szarpnęło – ostro, boleśnie.
– To moja matka.
– I co? Ona cię nie kochała. Zawsze krytykowała, zawsze była niezadowolona. Sama mi opowiadałaś.
– Kochała – powiedziała cicho Wiera. – Na swój sposób, ale kochała. I jestem jej winna. Ty tego nie rozumiesz.
Kostia skrzyżował ręce na piersi.
– Rozumiem, że niszczysz nasze życie przez upór.
– Matka miała rację co do ciebie.
Słowa wyleciały same, zanim Wiera zdążyła je powstrzymać. Zapadła cisza. Kostia zbladł, pod skórą zagrały mu szczęki.
– A, tak teraz mówisz – wycedził. – No to dobrze. Żyj sobie z matką, skoro ona jest ci ważniejsza.
Odwrócił się i wyszedł, trzaskając drzwiami tak, że zadrżały szyby.
Przez trzy dni prawie ze sobą nie rozmawiali. Wiera karmiła matkę łyżeczką, zmieniała pieluchy, przecierała ją wilgotnymi chusteczkami. Wstawała w nocy, gdy ta jęczała lub przewracała się. Nie wysypiała się, ale znosiła.
Czwartego dnia, gdy matka zasnęła, Kostia zawołał Wierę do kuchni.
– Tak dalej być nie może – powiedział. – To nie szpital. Wyślij ją do domu opieki. Można znaleźć jakiś normalny, z opieką.
Wiera podniosła na niego oczy.
– Nie rozumiesz, że to zupełnie nie to?
– A ty postaw się na moim miejscu! Wracam do domu, a tu zapach leków, jęki, ty wiecznie zmęczona, zła…
– A ty postaw się na moim – Wiera wstała, czując, jak w środku wrze. – Jak byś postąpił, gdyby to była twoja matka? I jak w ogóle masz czelność tak mówić?
Kostia otworzył usta, potem zamknął. Spojrzał na teściową, która leżała z zamkniętymi oczami, ale na pewno wszystko słyszała.
– Tak nie mogę – powiedział w końcu. – Nie chcę i nie będę.
I wyszedł.
Tej nocy Wiera po raz pierwszy została naprawdę sama. Kostia poszedł do kolegi. Matka spała niespokojnie, wzdrygając się przez sen. A Wiera siedziała przy oknie, patrzyła na ciemne podwórko i rozumiała: drogi powrotu nie ma. I nie dlatego, że mosty zostały spalone. Ale dlatego, że wreszcie wybrała – kogo kochać i komu być wierną.
Pierwsze dni zlały się w jeden niekończący się krąg. Wiera wstawała o szóstej, gotowała kaszę, karmiła matkę łyżeczką – wolno, cierpliwie, ocierając jej podbródek chusteczką. Potem mycie, zmiana pieluchy, leki o ustalonych porach. Po obiedzie – ćwiczenia: zginała palce matki, rozmasowywała rękę, masowała nogę. Lekarz powiedział – im wcześniej zacząć, tym większe szanse.
Matka patrzyła na nią w milczeniu. Prawa strona twarzy wciąż nie słuchała, ale oczy były żywe, wszystko rozumiejące. Czasem Wiera łapała w nich coś na kształt wdzięczności. Albo winy.
– Mamo, słyszysz mnie? Mrugnij dwa razy.
Matka mrugnęła. Dwa razy.
– No i dobrze. Teraz będziemy ćwiczyć rękę. Wytrzymaj, wiem, że boli.
Piątego dnia Wiera zadzwoniła do szefa.
– Siergiej Pawłowiczu, nie będę mogła przyjść. W ogóle. Muszę napisać podanie.
– Wiera, zwariowałaś? Masz urlop, możesz wziąć zwolnienie. Po co od razu rezygnować?
– Bo to na długo. Może pół roku. Może rok. Nie mogę was zawieść.
Pomilczał, potem westchnął.
– Szkoda. Jesteś dobrym fachowcem. Ale rozumiem. Podanie wyślij na maila, podpiszę.
Wiera odłożyła słuchawkę i poczuła dziwną lekkość. Tak, pieniędzy nie będzie. Tak, to straszne. Ale decyzja podjęta, i od tego robiło się łatwiej.
Następnego dnia pojechała do mieszkania matki – trzeba było posprzątać, zakręcić wodę i gaz, zabrać niektóre rzeczy. Stary pięciopiętrowy blok przywitał ją znajomym zapachem klatki – wilgoć, koty, czyjeś kotlety. Na trzecim piętrze, pod drzwiami mamy, zderzyła się z Niną Stiepanowną.
– Wieroczka! – sąsiadka załamała ręce. – Jak mama? Ciągle o niej myślę, serce boli.
– Zabralam do siebie – Wiera wyjęła klucze. – Leży na razie. Prawa strona nie działa, nie mówi. Ale lekarze mówią, że są szanse, jeśli będzie się ćwiczyć.
– Boże, biedna Zina – Nina Stiepanowna pokręciła głową. – A ty sama z nią?
– Sama.
– A mąż?
Wiera zawahała się, wkładając klucz w zamek.
– Mąż odszedł.
– Ach, dziecinko… – sąsiadka ścisnęła jej rękę. – Słuchaj, daj mi adres. Wpadnę do was, odwiedzę. Szkoda mi twojej mamy, tyle lat obok mieszkałyśmy.
Wiera podyktowała adres, a Nina Stiepanowna zapisała go koślawym pismem w małym notatniku.
W mieszkaniu było cicho i zakurzone. Wiera przeszła po pokojach, dotykając znajomych rzeczy – maszyny do szycia mamy, zdjęć na ścianie, starego fikusa w rogu. Otworzyła szafę, wyjęła ciepły szlafrok, kapcie, album ze zdjęciami. Fikusa też postanowiła zabrać – matka rozmawiała z nim od dwudziestu lat, szkoda byłoby zostawić.
Zakręciła wodę, wyłączyła gaz, lodówkę. Postała chwilę przy oknie, patrząc na podwórko, gdzie kiedyś biegała jako mała dziewczynka. Potem zamknęła drzwi i odeszła.
W domu matka nie spała – leżała, patrzyła w sufit. Gdy Wiera weszła z fikusem w rękach, coś drgnęło w jej twarzy.
– Patrz, mamo, kogo przywiozłam – Wiera postawiła doniczkę na szafce. – Twój ulubieniec. Będzie tu z tobą.
Matka poruszyła lewą ręką, wyciągnęła się w stronę doniczki. Usta zadrżały, z gardła wydobył się chrapliwy dźwięk.
– D…
– Co, mamo? Chcesz coś powiedzieć?
– Dzię… – matka zamknęła oczy z wysiłku. – Dzię-ku-ję.
Wierze ścisnęło się gardło. Pierwsze słowo. Niezgrabne, ledwo słyszalne, ale – słowo.
– Mamuś – usiadła na brzegu łóżka, wzięła ją za rękę. – Jesteś wspaniała. Dasz radę. My damy radę.
Dwa dni później pojawił się Kostia. Wiera usłyszała, jak trzasnęły drzwi wejściowe, i wyszła do przedpokoju.
– Musimy porozmawiać – powiedział z progu. – Normalnie porozmawiać.
Przeszli do kuchni. Wiera nie usiadła – stanęła przy oknie, mając skrzyżowane ręce.
– Mów.
– Słuchaj, może jeszcze nie jest za późno, żeby to naprawić – usiadł przy stole, potarł twarz dłońmi. – Wtedy się uniosłem. Spróbujmy od nowa.
– Od nowa – jak?
– No… znajdziemy dla niej jakiś dobry dom opieki. Będziemy żyć jak dawniej.
– Zwolniłam się, Kostia.
Zamarł.
– Co?
– Zwolniłam się. Przedwczoraj napisałam podanie.
– Ty… – patrzył na nią jak na wariatkę. – Co, tak trudno było umieścić ją w domu opieki? Tam są specjaliści, opieka, wszystko jak trzeba.
– Mama wyzdrowieje tylko pod moją opieką. Już zaczęła mówić.
