Dodatkowe badania lekarskie ujawniły inne szczegóły, które nie pasowały do prostego scenariusza dwojga ludzi zagubionych w lesie. Renata miała bliznę na prawym przedramieniu, której nie było przed zaginięciem – małą, liniową, jakby zrobioną przez czyste cięcie, nie przez gałąź czy kamień. Osvaldo miał dwie podobne blizny na grzbiecie lewej dłoni. Gdy pytano o blizny, żadne z nich nie umiało ich wyjaśnić. Renata powiedziała, że nie pamięta. Osvaldo nie odpowiedział.
Policja cywilna skonsultowała bazy danych szpitali, komisariatów i schronisk w całym regionie – Passos, Piumhi, Capitólio, São Roque de Minas, Arachá, Uberaba, Uberlândia. Nie znaleziono żadnego zapisu o udzieleniu pomocy, zatrzymaniu lub przyjęciu osób o cechach Renaty i Osvaldo w żadnej z tych gmin w okresie zaginięcia. Nie byli leczeni w żadnym pogotowiu, nie byli aresztowani, nie byli przyjmowani przez żadną publiczną instytucję, nie skorzystali z żadnej usługi, która pozostawiłaby ślad w systemie. Przez 3 lata i 4 miesiące, dla wszystkich celów urzędowych, Renata i Osvaldo Mourão nie istnieli.
Delegat odpowiedzialny za wznowioną sprawę zorganizował konferencję prasową w maju 2023. Powiedział, że dochodzenie trwa, że nowe czynności są prowadzone, a sprawa przedstawia elementy utrudniające ostateczne rozstrzygnięcie. Gdy dziennikarz zapytał, czy istnieje podejrzenie przestępstwa, delegat powiedział, że wszystkie hipotezy są badane. Gdy inny dziennikarz zapytał, czy para padła ofiarą kogoś, delegat powiedział, że na ten moment nie ma przesłanek, by to stwierdzić. Gdy zapytano, czy mogli odejść z własnej woli, delegat powiedział, że tej hipotezy również nie można wykluczyć. Wyszedł z konferencji prasowej, nie powiedziawszy nic konkretnego – nie dlatego, że ukrywał informacje, ale dlatego, że nie było wystarczających danych, by sformułować odpowiedź.
Renata opuściła Santa Casa w Passos w kwietniu 2023. Wróciła do mieszkania matki w Ribeirão Preto. Osvaldo opuścił szpital dwa tygodnie później i wrócił do domu Dony Carmen we Franca. Para, która weszła razem do Parku Narodowego Serra da Canastra, nie opuściła go razem – nie z formalnej decyzji o separacji. Każde z nich wróciło do domu własnej matki, bo to wtedy wydawało się właściwe – bo to było jedyne miejsce na świecie, gdzie mogli być przyjęci bez pytań.
W kolejnych miesiącach Renata i Osvaldo przechodzili regularną opiekę psychologiczną i psychiatryczną. Renata stopniowo wracała do zdrowia – zaczęła mówić płynniej, rozpoznawać codzienne rutyny, uczestniczyć w pracach domowych. Ale były luki. Były chwile, gdy przerywała w połowie zdania i patrzyła przez okno, jakby słyszała coś, czego nikt inny nie słyszał. Były noce, gdy budziła się w środku nocy, siadała na brzegu łóżka i pozostawała tak do świtu, bez włączania światła, bez wydawania dźwięku. Dona Lourdes nauczyła się nie pytać. Gdy znajdowała córkę siedzącą w ciemności, po prostu siadała obok niej i czekała.
Osvaldo potrzebował więcej czasu. Powrót do zdrowia był powolny, z małymi postępami i częstymi cofnięciami. We Franca, w domu matki, spędzał większość dnia w milczeniu, siedząc na tylnym tarasie i patrząc w podwórko. Dona Carmen podawała posiłki, prała ubrania, dbała o wszystko – bez narzekania i bez zadawania pytań. Czasem w nocy słyszała, jak syn płacze w pokoju – cicho, powściągliwie, jakby płacz dobiegał z głębszego miejsca niż gardło. Nie wchodziła. Stała po drugiej stronie drzwi z dłonią opartą o drewno, słuchając, aż płacz ustał.
Renata i Osvaldo rozmawiali przez telefon kilka razy w pierwszych miesiącach. Rozmowy były krótkie, niemal formalne, jakby uczyli się na nowo wspólnego języka. Potem połączenia robiły się coraz rzadsze. Potem ustały. Nikt nie mówił o rozwodzie, nikt nie mówił o pojednaniu. Małżeństwo zawisło w nieokreślonym miejscu, zawieszone w tym samym limbo, w którym oboje żyli przez 3 lata i 4 miesiące.
Dochodzenie policyjne pozostawało otwarte przez cały 2023 rok. Podjęto nowe czynności – analizę zdjęć satelitarnych regionu, konsultacje z rejestrami gospodarstw i posesji wiejskich w pobliżu parku, wywiady z mieszkańcami odległych obszarów w gminach Delfinópolis, São João Batista da Glória i Capitólio. Nic konkretnego nie znaleziono. Żaden świadek, który widział parę w okresie nieobecności. Żaden zapis o schronieniu, pracy lub pobycie w żadnym identyfikowalnym miejscu. 3 lata i 4 miesiące absolutnej pustki między wejściem do parku a pojawieniem się na MG-050.
We wrześniu 2023 roku Prokuratura Minas Gerais wydała opinię zalecającą zamknięcie dochodzenia z powodu braku przesłanek do sklasyfikowania przestępstwa. Opinia uznawała, że sprawa przedstawia niezwykłe okoliczności i że zeznania zaangażowanych są niewystarczające do wyjaśnienia faktów, ale konkludowała, że bez dowodów przestępstwa dochodzenie nie może być kontynuowane. Zamknięcie zostało zatwierdzone przez sędziego okręgu w październiku tego samego roku.
Dona Lourdes otrzymała wiadomość telefonicznie od pracownika sądu karnego. Podziękowała i rozłączyła się. Potem usiadła w fotelu w salonie – tym samym, w którym siedziała przez tyle nocy, czekając na telefon, który nigdy nie nadszedł – i pozostała tam w ciszy, patrząc na ramkę ze zdjęciem ślubnym Renaty. Sprawa została zamknięta, przynajmniej na papierze. W rzeczywistym życiu nic nie było zamknięte, nic nie było wyjaśnione, nic nie było rozwiązane.
Do dziś Renata Bastos Mourão mieszka w mieszkaniu matki w Ribeirão Preto. Wróciła do pracy w niepełnym wymiarze godzin w prywatnej klinice rehabilitacyjnej w dzielnicy, wykonując prace administracyjne. Nie wróciła do pielęgniarstwa, nie mówi o tym, co się stało. Gdy ktoś pyta – a coraz mniej osób pyta – odpowiada tylko, że nie pamięta wszystkiego i że woli o tym nie myśleć.
Osvaldo Pires Mourão nadal mieszka we Franca, w domu Dony Carmen. Nie wrócił do pracy. Otrzymuje zasiłek opiekuńczy, który Rzecznik Praw Obywatelskich pomógł rodzinie uzyskać. Mówi więcej niż w pierwszych miesiącach, ale nigdy o górach, nigdy o trzech latach, nigdy o tym, co wydarzyło się między szlakiem Casca Danta a ciemną drogą MG-050. Psychiatra, który go obserwuje, mówi, że zrobił znaczące postępy, ale że są obszary pamięci, które pozostają niedostępne – czy z powodu traumy, blokady czy wyboru – nikt nie może powiedzieć z całą pewnością.
Rodziny nauczyły się żyć z tym, czego nie wiedzą. Dona Lourdes nadal podlewa kwiaty na balkonie każdego ranka, a magnes z Serra da Canastra wciąż wisi na lodówce. Dona Carmen nadal chodzi na mszę w każdą niedzielę i nadal patrzy na zdjęcie Osvaldo z dzieciństwa przed snem. Obie nadal rozmawiają przez telefon o 21:00. Teraz rozmowa jest nieco inna – ma więcej treści, więcej życia – ale ton jest ten sam: ton dwóch kobiet, które przeszły przez coś, co nie ma nazwy, i nauczyły się to nosić bez narzekania. Bo w interiorze Brazylii tak nosi się rzeczy, które nie mają naprawy.
Sprawa nigdy nie pojawiła się w ogólnokrajowych wiadomościach, nigdy nie przekształciła się w reportaż telewizyjny, nigdy nie zyskała uwagi, jaką otrzymują inne, bardziej miejskie, bardziej fotogeniczne, łatwiejsze do wpisania w narracje medialne zaginięcia. Była to sprawa z interioru, zwykłych ludzi – w górach zbyt rozległych, w systemie, który robi, co może, z tym, co ma, a to często nie wystarcza.
Lata minęły, a Serra da Canastra wciąż tam jest. Rzeka São Francisco nadal rodzi się w tym samym skalnym wąwozie. Casca Danta nadal spada z wysokości 186 metrów z tym głuchym dźwiękiem, który słychać przed zobaczeniem. Pola skaliste nadal kwitną we wrześniu i usychają w czerwcu. Turyści nadal przyjeżdżają, parkują na tym samym żwirze, robią te same zdjęcia, przemierzają te same szlaki. Nikt, kto przyjeżdża dziś, nie wie, co wydarzyło się tam w listopadzie 2019. Nikt nie musi wiedzieć. Góra nie przechowuje pamięci, góra nie daje wyjaśnień.
Ale jest rodzina w Ribeirão i rodzina we Franca, które wiedzą, które żyją z tym i które budzą się każdego dnia, wiedząc, że dwoje kochanych ludzi wyszło cało na weekend w teren i wróciło w sposób, którego nikt nie potrafi wyjaśnić – że czas, który się stracił, nie wraca, że odpowiedzi, które nie nadeszły, prawdopodobnie nie nadejdą, a życie mimo wszystko toczy się dalej – z poranną kawą, z kwiatami na balkonie, z telefonem o 21:00 i z ciszą, która wypełnia przestrzenie, gdzie wcześniej była pewność.
Dziś, gdy zamykamy drzwi domu i wiemy, gdzie jest każda osoba, którą kochamy, łatwo zapomnieć, co znaczy nie wiedzieć – co znaczy dzwonić na numer i słyszeć pocztę głosową, co znaczy patrzeć na pusty talerz na stole i nie mieć komu podać, co znaczy czekać nie dni, nie tygodnie, ale lata, nie wiedząc, czy czekanie ma kres, czy to samo czekanie stało się życiem.
Historia Renaty i Osvaldo Mourão nie kończy się wyjaśnieniem, nie kończy się rewelacją, nie kończy się sceną w sądzie ani nagranym wyznaniem. Kończy się kobietą siedzącą w fotelu w Ribeirão, z telefonem obok, z głośnością na maksimum, patrzącą na ramkę ze zdjęciem – i drugą kobietą we Franca, modlącą się z zamkniętymi oczami w ławce kościelnej, trzymającą w sobie pytanie, którego nie zadaje nikomu, bo wie, że nikt nie może odpowiedzieć.
Co wydarzyło się w tamtych górach? Nikt nie wie i być może nikt nigdy się nie dowie. Ale matki wciąż czekają – bo to właśnie robią matki: czekają, nawet gdy nie ma już na co czekać.
