– Co to za kapcie w przedpokoju? – Antonina zamarła na progu, nie zdejmując butów, i wpatrzyła się w obłupane, niebieskie jak zeszłoroczna farba na szopie kapcie. Nie jej. I na pewno nie Sierioży.
– Mama wpadła – dobiegł z kuchni głos męża. Równy jak świeżo wyprasowane prześcieradło. Ani zdziwienia, ani zmieszania. Wszystko według jego schematu – tylko nie wiadomo, czyjego.
Antonina powoli postawiła torbę, ściągnęła kurtkę. Serce waliło już nie od trzech mokrych przystanków autobusowych i nie od duszności w mikrobusie z ochrypłym radiem, ale od czegoś lepkiego, nieprzyjemnego. Znała zbyt dobrze ten jego spokojny ton: Siergiej mówił tak tylko wtedy, gdy coś ukrywał. Albo udawał, że nic się nie dzieje.
– Tak po prostu? – weszła do kuchni. – Wpadła, napiła się herbaty, pogadała?
Siergiej siedział w piżamie, choć była dopiero siódma wieczorem. Twarz – oderwana, jak u woźnego w niedzielę. Oczy biegały, filiżanką o spodek postukiwał. To był jego sygnał: zaraz skłamie, ale ostrożnie.
– Posiedziała, pogadaliśmy. Przyszłaś późno, nie wiedziałem, kiedy wracasz.
– Aha – Antonina nalała sobie herbaty, zauważając, że ręce lekko jej drżą. – A ja dziś miałam naradę do dziewiątej. Na nogach cały dzień. Nie zapytałeś. Mogłeś zadzwonić.
– Daj spokój, Toń, sama mówiłaś – nie dzwonić. Praca, to praca… – mruknął, nie patrząc.
Usiadła naprzeciwko, w milczeniu. Patrzyła, jak udaje „domowy relaks”. A w niej już cicho gotowało się – bez żadnego gwizdka. Znała Siergieja: gdy zaczynał się wykręcać, za nim ciągnął się już sznur kłamstw.
– Słuchaj, Sierioża, powiedz wprost. Ona po co tu przychodzi? Nie tylko na herbatę?
– No, a co w tym złego? Jest sama, emerytura śmieszna. Przyszła, posiedzieliśmy. Synowie przecież u wszystkich mam bywają.
– Synowie u mam bywają, Sierioża. A mamy – nie w kapciach w środku cudzego mieszkania, gdzie mieszkają sami ludzie. Mamy umowę: żadnych stałych gości. Zwłaszcza tych, którzy cudze rzeczy przestawiają.
– Znowu zaczynasz. Przesadzasz. Mama jest dobra. Po prostu ma swój styl. Chce, żeby u nas było jak u ludzi.
– Jak u ludzi – to znaczy, gdy przekłada moją bieliznę w szafie? Albo wkłada grzebienie do apteczki? Albo nazywa mnie „tą twoją”, jakbym była u ciebie na etacie?
Siergiej sapnął. Za oknem zaszczekał sąsiedzki pies, co jakoś podkreśliło absurd wieczoru: obce kapcie, mąż w piżamie grający obojętność i uczucie, że dom przestał być ich.
– No dobra, nie gotuj się – wydyszał. – Zaproponowała… no, pomysł. Co do mieszkania.
– Jaki pomysł?
Zapadła cisza. Słychać było, jak w kaloryferach syczy powietrze.
– Przecież oszczędzaliśmy… Razem. Ale może przepisać mieszkanie na mamę. Tymczasowo. Pomieszkamy, pomożemy, a potem odpisze z powrotem.
– Ty chyba żartujesz?
– Nie krzycz. Byłoby jej spokojniej. Wynajmowane jest ciężkie, sąsiadka jej, Galina, dokucza…
– Powiedz raczej: już podpisaliście, czy jeszcze nie?
Milczał. Potarł grzbiet nosa i wstał od stołu.
– Porozmawiamy później. Jestem zmęczony.
– A ja, znaczy, świeża jak majowy bez? – parsknęła. – Postanowiłeś mnie wystawić do wiatru, Sierioża?
Stał, przygarbiony jak uczeń, który zapomniał zadania domowego.
– Po prostu myślę o mamie…
– A ja kim dla ciebie jestem? Rozdawczynią z zakładowej stołówki?
Odwrócił się. I Antonina nagle zrozumiała: oto ten moment – gdy człowiek jest obok, ale już nie jest. Mówisz, a ciebie jakby nie było.
– Jutro biorę wolne. Idę do prawnika. A jeśli twoja mama jeszcze raz się tu wściubi – niech potem się nie dziwi, że jej szczęka wypadnie.
Siergiej w milczeniu poszedł do łazienki. Woda zaszumiała.
A w głowie Antoniny już rodził się plan – zimny, precyzyjny, prosty. I po raz pierwszy od dawna zrobiło się spokojnie.
Poranek, który zmienił wszystko
Obudził ją dziwny chrzęst – jakby ktoś zdzierał folię z nowych mebli. Sięgnęła po telefon: 07:03. Sobota. Mogłaby się wylegiwać… ale chrzęst powtórzył się, z takim znajomym kaszlem, że Antonina już wiedziała – poranek się nie udał.
Wyszła boso do korytarza – stopy przyklejały się do linoleum, na którym ślady wczorajszego błota już zdążyły zaschnąć. W kuchni, przy stole, stała Nadieżda Pawłowna. Szlafrok na niej był nie tylko zielony, ale o tym dziwnym kolorze, który w modnych magazynach nazwano by „mgła nad brokułami”, a w rzeczywistości – „dawno powinnaś to wyrzucić”. W jednej ręce nóż, w drugiej bochenek, i kroiła go po przekątnej, jakby szykowała się nie na śniadanie, ale na gastronomiczną karę.
– O, obudziłaś się wreszcie. Dzień dobry, Antonino – powiedziała, nawet nie odwracając głowy. Głos – równy, zimny, jak w kostnicy przy wypełnianiu kart. – Nie śpi się? No, nie każdemu sumienie pozwala spać spokojnie.
Antonina przełknęła ślinę. To nie było już przypadkowe „mamusia wpadła na herbatę”. Nie, to wyglądało jak operacja – przemyślana, zabezpieczona ze wszystkich stron.
– A pani tu czego? – głos jej był chropowaty jak kaloryfer w starej zimie. – Siergiej mówił, że pani wczoraj tylko wpadła…
– Siergiej? – teściowa zmrużyła oczy, uśmiechnęła się. – Siergiejowi powiedzieć prawdę – to jak myć kota. Ty go, biedaka, ile byś nie wychowywała – i tak na jedno wyjdzie.
– On nie jest moim wychowankiem. Jest moim mężem.
– No tak? Według dowodu – może i mąż, a w rzeczywistości… – Nadieżda Pawłowna uniosła brwi. – Mój nieboszczyk Fiodor Pawłowicz – nawet czajnika beze mnie nie włączał. A twój – jak na uwięzi u ciebie. Mieszkanie, przepraszam, na siebie przepisał. Chłopak, między innymi, trzydzieści dziewięć lat, a on wciąż w loży.
Antonina w milczeniu odwróciła się, poszła do pokoju. Wróciła z papierami w rękach i położyła je na stole.
– To kopia umowy darowizny. Zgubiliście?
Nóż przestał dzwonić o deskę, potem zamarł. Teściowa odłożyła bochenek, otarła dłonie o szlafrok.
– Znaczy, znalazłaś… No i co? Będziesz się sądzić z rodziną męża?
– Nie mam rodziny męża. Mam jednego mężczyznę, z którym przez siedemnaście lat oszczędzaliśmy na to mieszkanie. Chodziłam w rajstopach, w których dziura rwała się szybciej niż u uczennicy. A teraz, wychodzi na to, mamusi na „starość” się należy. A ja jestem tak… pszczołą robotnicą.
Nadieżda Pawłowna spojrzała tak, jakby przed nią leżał nie dokument, ale otwarty ropień.
– Dramatyzujesz, Tonia. Po prostu chcieliśmy, żeby wszystko było spokojnie. Żeby mieszkanie było na mnie – i podatki mniejsze, i… trudności uniknąć. Siergiej ma pracę niestabilną. A ja – solidna. Lata, doświadczenie…
– Doświadczenie? Pani nawet telefonu bez podpowiedzi nie opłaci! Przypomnieć, jak „Sbierbank online” otwierać? Czy znowu będzie pani na karteczce hasła przepisywać?
Teściowa cmoknęła językiem.
– Niewdzięczna. Wychowałam syna. A ty? Gotować nie umiesz. Pierogi – śmierdzące. Mięso – przesolone. A dom – pusty, bez firanek, bez poduszek. Ani ciepła, ani przytulności. Kobieta powinna dbać o ognisko domowe, a nie po adwokatach biegać.
Antonina poczuła, jak coś w niej pęka.
– Ognisko, mówi pani? To ja pani takie ognisko zrobię, że sama w nim spłonie – razem z pani umową!
Chwyciła ulubiony kubek z kotkiem i rzuciła nim w ścianę. Kotek rozleciał się na drobne kawałki. W kuchni zapadła cisza. Nawet lodówka przestała buczeć. Na progu pojawił się Siergiej. W gaciach, z potarganą głową, drapał się po brzuchu.
– Co tu się, do diabła, dzieje?
Antonina powoli się odwróciła.
– A oto i właściciel. Wszystko proste, kochany. Mama u nas gospodarzy, urządza mieszkanie po swojemu. A ja jestem tak… powietrzem tu.
– Toń, źle zrozumiałaś…
– Zrozumiałam aż za dobrze. Tylko za późno.
Nadieżda Pawłowna podeszła do syna, wzięła go za rękę.
– Powiedz jej. I tak odejdzie. Nie jest twoim człowiekiem. Jest przeciw rodzinie. A kto przeciw rodzinie – wróg.
Siergiej otworzył usta, zamknął. Potem znowu otworzył:
– Może… na jakiś czas się rozejdziemy. Żeby przemyśleć…
Antonina usiadła, podparła głowę ręką i uśmiechnęła się. – Na czas? Świetnie. Ty z mamą – do jej komunalki. Do pokoju z tą samą Galiną, która w nocy wyje za oknem Puszkinem. A ja pomieszkam w naszym mieszkaniu. Bo ty, kochany, nie jesteś tu zameldowany. Zgadniesz, kto jutro idzie do sądu z wnioskiem o eksmisję?
Siergiej zbladł.
– Oszalałaś?
– Nie, Sieriożeńka. Po prostu przejrzałam na oczy. Myślałeś, że jestem bezpieczna. Cicha. Że nie widzę. A ja oszczędzałam. Nie tylko na mieszkanie – na moment, gdy przestanę wierzyć. I wiesz co?
Antonina wstała, podeszła do drzwi, przekręciła klucz i szeroko otworzyła.
– Oto on, ten moment. Wynoście się.
Nadieżda Pawłowna w milczeniu podniosła torbę – tę samą, którą już zdążyła rozpruć, rozkładając swoje zawiniątka po kuchennych półkach.
Siergiej stał w korytarzu jak uczeń na apelu, z tymi samymi pustymi oczami, w których można utonąć – i nic nie znaleźć.
Antonina wzięła z szafki jego telefon i wcisnęła mu w dłoń.
– Zadzwoń do swojego prawnika. Albo do mamy. Chociaż… jaka różnica.
Zamknęła za nimi drzwi. Ciasno, z takim dźwiękiem, jakby odcięła nie tylko ich kroki, ale i cały wycinek swojego życia.
Ale wiedziała – wrócą. Bo chciwość jest jak pleśń. Można szorować ile się chce, ale jeśli choć kawałek zostanie, odrośnie na nowo. Znaczy, przed nią jeszcze jedna wojna. I, sądząc po wszystkim, brudna.
Nowy front
Telefon zadzwonił o ósmej rano. Jakby ktoś specjalnie wybrał czas, żeby zepsuć jej sobotę. Antonina, ledwo otwierając oczy, po omacku zdjęła aparat z szafki nocnej.
– Tak?
– Mówi dzielnicowy Jeremin, Tonia. Tu Siergiej Pawłowicz złożył zawiadomienie – że pani go bezprawnie z mieszkania wyrzuciła i rzeczy zatrzymuje.
