Był jednak jeden szczegół, o którym Zina nikomu nie powiedziała.
Nie zamierzała zostać żoną Żorika.
Przynajmniej nie zamierzała nią pozostawać długo.
W kieszeni jej sukienki, zaszytej przez ciotkę Niurę z taką starannością, jakby kobieta ukrywała tam państwową tajemnicę, znajdowała się kartka złożona na cztery części. Zaledwie jedna strona. Kilka nazwisk, daty, numery samochodów i krótkie zdania zapisane ręką Ziny.
Zbierała te informacje przez prawie dwa miesiące.
Nie dlatego, że chciała się zemścić.
Zemsta nie była już najważniejsza. Potrzebowała czegoś znacznie prostszego, a zarazem trudniejszego do zdobycia.
Chciała pewnego dnia usłyszeć od kogoś:
„Nie jesteś szalona. Naprawdę widziałaś to, co widziałaś”.
Zina dawno zrozumiała jedną przerażającą rzecz: kłamstwo rzadko pokonuje prawdę siłą. Nie musi. Wystarczy, że będzie trwać wystarczająco długo, aż prawda się zmęczy, a człowiek zacznie wątpić we własne wspomnienia.
Dlatego zapisywała wszystko.
Nazwiska.
Daty.
Samochody.
Drobne szczegóły, które osobno mogły wydawać się bez znaczenia, lecz razem zaczynały tworzyć obraz, którego nie potrafiła już ignorować.
W drzwiach klubu pojawił się Żorik.
Hałas wokół niego jakby na sekundę ucichł. Wszedł niespiesznie, poprawiając kołnierzyk białej koszuli. Pachniał wodą kolońską, tytoniem i czymś słodkim, niemal mdłym.
Uśmiechał się do gości, ściskał dłonie, klepał znajomych po ramionach. Z daleka wyglądał jak człowiek całkowicie pewny siebie. Jak pan młody, dla którego wszystko układa się dokładnie tak, jak powinno.
— No i co, panno młoda? — powiedział, pochylając się nad Ziną.
Podniosła wzrok.
— Jestem tutaj.
Żorik roześmiał się, jakby usłyszał wyjątkowo trafną odpowiedź na wyjątkowo udany żart.
— Dzisiaj będziesz najpiękniejsza.
Zina patrzyła na niego przez chwilę i wtedy po raz pierwszy zauważyła, jak bardzo się boi.
Nie było tego widać na twarzy.
Z zewnątrz Żorik był bez zarzutu.
A jednak palce jego prawej dłoni cały czas się poruszały. Kciuk pocierał paznokieć palca wskazującego. Raz. Drugi. Kolejny. Tak długo, aż skóra zaczęła czerwienieć.
Zina zapamiętała ten gest.
W ostatnich tygodniach przyzwyczaiła się zapamiętywać drobiazgi.
Bo właśnie drobiazgi były ostatnim miejscem, w którym człowiek nie potrafił jeszcze doskonale kłamać.
Nieproszony fotograf
Nikt nie wynajmował fotografa.
Dlatego kiedy w drzwiach pojawił się szczupły chłopak mający może dwadzieścia dwa lata i trzymający aparat „Zenit”, większość gości uznała, że jest znajomym któregoś z krewnych.
Przedstawił się krótko:
— Andriej.
Nazwiska nikt nie dosłyszał.
Miał bardzo jasne oczy i charakterystyczny sposób trzymania aparatu. Nie nosił go przed sobą jak człowiek szukający okazji do zrobienia pamiątkowego zdjęcia. Trzymał go lekko z boku, jakby nie fotografował ludzi, lecz obserwował ich przez przypadkowo znalezioną szczelinę.
Zina zauważyła go niemal od razu.
Sama nie wiedziała dlaczego.
Jej wzrok zatrzymał się na nim o sekundę dłużej, niż powinien.
Andriej uniósł aparat.
Rozległ się klik migawki.
Zina odwróciła głowę.
Po chwili zaczęły się toasty.
Ktoś krzyczał „Gorzko!”, ktoś inny zdążył już pokłócić się o muzykę, a dzieci biegały między krzesłami, nie zwracając uwagi na dorosłych.
Na stole błyszczały kawałki ryby w galarecie. W kryształowych salaterkach ciemniał groszek. Przez otwarte okna wpadał zapach nocnego pola, mieszając się z jedzeniem, dymem papierosowym i ciężkimi perfumami gości.
Żorik pochylił się nad Ziną.
Przed chwilą jadł mięso rękami.
— Poprawię ci welon — powiedział.
Nie czekając na odpowiedź, otarł tłuste palce o biały materiał przy jej ramieniu.
Zina zastygła.
Nikt tego nie zauważył.
Prawie nikt.
Andriej uniósł aparat.
Klik.
Jeszcze jeden.
Zina spojrzała prosto w obiektyw.
W tej samej chwili Andriej niemal niezauważalnie pokręcił głową.
Nie do niej.
Do kogoś stojącego za jej plecami.
Zina odwróciła się.
Nikogo tam nie było.
Minutę później Andriej podszedł do stołu.
— Zina?
Podniosła głowę.
— Tak?
Położył przed nią kopertę.
— To pani.
— Co?
— Upuściła pani.
Spojrzała na kopertę.
Na pierwszy rzut oka była pusta.
Kiedy jednak ją otworzyła, znalazła w środku niewielki kawałek papieru fotograficznego.
Czarno-białe zdjęcie.
Przedstawiało garaż obok rady wiejskiej.
Fotografię wykonano nocą.
Przed bramą stał UAZ Żorika.
Obok znajdował się samochód zastępcy dziekana.
Zina przestała oddychać.
Nie spodziewała się, że ktoś jeszcze widział to miejsce. Tym bardziej nie spodziewała się dowodu utrwalonego na fotografii.
— Skąd pan to ma?
Andriej usiadł naprzeciwko niej.
— Niczego nie brałem.
— Więc skąd jest to zdjęcie?
Milczał przez moment.
— Czasami lepiej zapytać nie „skąd”, tylko „po co”.
Zina odwróciła fotografię.
Na odwrocie znajdował się napis:
„19 kwietnia. 23:40. Żorik. Zastępca dziekana. Teczka nr 7”.
Znała ten charakter pisma.
Nie mogło być pomyłki.
To był jej własny charakter pisma.
A jednak nie pamiętała, żeby kiedykolwiek zapisywała te słowa.
Noc po ślubie
Po weselu Zina nie spała.
Żorik zasnął niemal natychmiast. Leżał obok, zajmując połowę łóżka, jakby nie zdobył żony, tylko nowy teren, który od tej chwili należał do niego.
Zina wpatrywała się w sufit.
Przesuwał się po nim cień gałęzi jabłoni.
Powoli.
Z jednej strony na drugą.
Jak wskazówka zegara, który już dawno się zatrzymał, lecz z jakiegoś powodu nadal udawał ruch.
O trzeciej nad ranem wstała.
Wyjęła z szafy swój stary studencki zeszyt.
Między stronami znajdowała się kartka.
Ta sama, na której przez ostatnie tygodnie zapisywała nazwiska, daty i numery samochodów.
Ale teraz znajdowało się na niej coś jeszcze.
Nowa linijka.
Zina była pewna, że wcześniej jej tam nie było.
„Teczka nr 7 nie znajduje się u zastępcy dziekana”.
Przeczytała zdanie.
Potem przeczytała je ponownie.
I nagle przypomniała sobie pewien kwietniowy wieczór.
Nie napaść przy akademiku.
Nie późniejszą rozmowę w dziekanacie.
Coś innego.
Korytarz.
Okno.
Mężczyzna w szarym płaszczu stojący przy gabinecie zastępcy dziekana i patrzący w jej stronę.
Wtedy uznała, że po prostu na kogoś czeka.
Teraz przypomniała sobie jeszcze jeden szczegół.
Trzymał teczkę.
Na okładce widniał numer siedem.
Powrót do instytutu
Rano Zina powiedziała Żorikowi:
— Muszę iść do instytutu.
Czyścił buty.
— Dzień po ślubie?
— Muszę zabrać dokumenty.
Żorik znieruchomiał.
— Jakie dokumenty?
— Swoje.
Powoli podniósł głowę.
— Zina.
Po raz pierwszy usłyszała w jego głosie coś innego niż irytację.
Strach.
— Co?
— Nic.
Znów spuścił wzrok.
Ale już nie wrócił do czyszczenia buta.
Zina wyszła z domu z poczuciem, że właśnie otrzymała potwierdzenie, którego nie potrafiła jeszcze właściwie zinterpretować.
W instytucie było cicho.
Sierpniowy budynek pachniał kurzem, wapnem i starą dokumentacją. Na ścianach wisiały wyblakłe portrety naukowców. Długi korytarz wyglądał jak miejsce, w którym czas wcale się nie zatrzymał. Po prostu postanowił nikomu nie pokazywać, że nadal płynie.
Zina weszła na trzecie piętro.
Drzwi archiwum były uchylone.
Weszła.
W środku nikogo nie było.
Tylko metalowe szafy.
Rzędy teczek.
I małe okno, przez które do pomieszczenia wpadał prostokąt ostrego światła.
Na stole leżała teczka.
Numer siedem.
Zina nie wyciągnęła ręki od razu.
Patrzyła na nią tak, jak człowiek patrzy na drzwi własnego mieszkania po powrocie do domu, kiedy zauważa, że ktoś wcześniej manipulował przy zamku.
Wiedziała, że powinna ją otworzyć.
Jednocześnie wiedziała, że po przeczytaniu zawartości nie będzie mogła już udawać, że niczego nie podejrzewa.
W końcu uniosła okładkę.
W środku znajdowały się dokumenty.
Donosy.
Podania.
Kopie.
Nazwiska.
I kilka fotografii.
Na pierwszej była ona sama przed akademikiem.
Na drugiej Żorik rozmawiał z zastępcą dziekana.
Na trzeciej ojciec Żorika ściskał dłoń miejscowego urzędnika.
Jednak ostatnia fotografia sprawiła, że Zina musiała usiąść.
Przedstawiała wesele.
Jej wesele.
Zinę.
Żorika.
Gości.
I Andrieja.
Zdjęcie wyglądało tak, jakby zostało wykonane zaledwie kilka minut wcześniej.
Tyle że Andriej nie stał na nim wśród gości.
Znajdował się w drzwiach klubu.
A tuż obok niego stał mężczyzna w szarym płaszczu.
Ten sam, którego Zina pamiętała z instytutu.
Odwróciła zdjęcie.
Na odwrocie znajdowały się słowa:
„Świadectwo zerwania. Przekazać Zinie po rejestracji małżeństwa”.
Zina poczuła, jak coś w niej cicho pęka.
Nie był to strach.
Nie była to również nadzieja.
Było to coś trzeciego. Uczucie, którego do tej pory nie potrafiła nazwać.
W tej samej chwili za drzwiami rozległy się kroki.
Zina natychmiast zamknęła teczkę.
Kroki zatrzymały się tuż przed archiwum.
Ktoś zapukał.
Raz.
Po chwili drugi.
A potem rozległ się głos Andrieja:
— Zina, teraz wie pani wystarczająco dużo.
Nie odpowiedziała.
— Ale jest jeden problem — ciągnął. — Wszystkie dokumenty znajdujące się w tej teczce są prawdziwe.
Zrobił krótką pauzę.
— Poza jednym.
Zina poczuła chłód między łopatkami.
— Którym?
Za drzwiami zapadła cisza.
— Pani aktem małżeństwa.
Dopiero wtedy Zina zrozumiała, dlaczego rano Żorik tak się bał.
Nie obawiał się, że pozna prawdę.
Bał się, że już ją poznała.
Bo ślub, który poprzedniego dnia świętowało sto osób, był prawdziwy tylko dla ludzi siedzących przy stołach.
Dla tych, którzy stali za aparatem, był początkiem zupełnie innej historii.
Historii, w której Zina miała zniknąć z życia Żorika nie jako żona.
Lecz jako świadek.
