Małżeństwo, którego nie było
Zina nie otworzyła drzwi.
Stała pośrodku archiwum, mocno przyciskając teczkę do piersi, i wsłuchiwała się we własny oddech.
Brzmiał obco.
Zbyt głośno.
Zbyt nierówno jak na człowieka, który za wszelką cenę próbuje nie zdradzić własnego strachu.
— Jakie świadectwo? — zapytała.
— To, którego pani nie otrzymała.
Andriej mówił spokojnie.
Niemal zwyczajnie.
I właśnie dlatego jego słowa brzmiały jeszcze groźniej.
Zina otworzyła ponownie teczkę.
Przejrzała dokumenty dokładniej.
Rzeczywiście nie było wśród nich aktu małżeństwa.
Było podanie.
Było zaświadczenie.
Były podpisy świadków.
Znajdował się tam również pusty formularz.
Ale dokumentu potwierdzającego małżeństwo nie było.
— Przecież wczoraj wzięliśmy ślub.
— Nie.
— Byłam w urzędzie stanu cywilnego.
— Była pani w budynku urzędu stanu cywilnego.
Zina zamknęła oczy.
Wspomnienia z poprzedniego dnia zaczęły wracać jedno po drugim.
Duszny korytarz.
Kobieta w niebieskim kostiumie.
Gruba księga leżąca na stole.
Żorik pochylający się i mówiący coś cicho, podczas gdy urzędniczka przewracała strony.
Zina prawie wtedy nie słuchała.
Pragnęła jedynie, żeby cała ceremonia jak najszybciej się skończyła.
I właśnie dlatego nie zauważyła tego, co teraz wydawało się najważniejsze.
— Kim pan jest? — zapytała.
Za drzwiami usłyszała krótki śmiech.
— Człowiekiem, który zbyt późno zrozumiał, że fotografia czasami może być bardziej niebezpieczna niż zeznanie.
Zina otworzyła drzwi.
Andriej stał sam.
Światło padało na jego twarz, przez co wyglądał jeszcze młodziej niż poprzedniego wieczoru.
— Proszę wejść.
Wszedł do środka.
Nie oglądając się za siebie, zamknął drzwi.
— Pani mąż teraz myśli, że pani tutaj jest.
— Wie?
— Wie, że teczka zniknęła.
— Skąd?
— Bo to właśnie on ją tutaj położył.
Zina powoli opadła na krzesło.
— Żorik?
Andriej skinął głową.
— Ale po co?
— Chciał, żeby ją pani znalazła.
Brzmiało to tak absurdalnie, że po raz pierwszy od rana Zina się uśmiechnęła.
Nie dlatego, że było jej do śmiechu.
Po prostu odpowiedź nie pasowała do człowieka, którego wydawało jej się, że zna.
— On nie jest zdolny do czegoś takiego.
— I właśnie to jest pani największym błędem.
Andriej otworzył teczkę.
— Uważała go pani za głupiego. Rozpieszczonego. Pewnego siebie. I być może właśnie to było dla niego wygodne.
Przesunął palcami po dokumentach.
— Kiedy człowiek wydaje się pusty, nikt nie zadaje sobie trudu, żeby sprawdzić, co naprawdę ukrywa.
Wyjął fotografię.
Tę ze ślubu.
— Proszę spojrzeć jeszcze raz.
Zina pochyliła się nad zdjęciem.
Najpierw zobaczyła siebie.
Potem Żorika.
Gości.
Mężczyznę w szarym płaszczu.
Ale Andriej nie wskazał żadnej z tych osób.
Dotknął palcem odbicia w oknie.
W szybie widoczna była kobieta.
Ciotka Niura.
Zina zmarszczyła brwi.
— I co?
— Proszę zobaczyć, co trzyma.
W rękach kobiety znajdowała się niewielka teczka.
Wyglądała dokładnie tak samo jak ta leżąca obecnie na stole.
Po plecach Ziny znów przeszedł chłód.
— Ona wiedziała?
— Przyniosła teczkę do klubu.
— Po co?
Andriej nie odpowiedział.
Zamiast tego wyjął z kieszeni małą kasetę.
— To zostało nagrane wczoraj.
Położył kasetę na stole.
— Gdzie jest magnetofon?
— Mam go.
— Co jest na nagraniu?
— Rozmowa.
— Czyja?
— Pani ciotki i pani narzeczonego.
Zina milczała przez dłuższą chwilę.
Potem powiedziała:
— Proszę włączyć.
Nagranie, które zmieniło wszystko
Najpierw rozległ się głos Żorika.
Na nagraniu brzmiał zupełnie inaczej niż człowiek, którego Zina znała na co dzień.
Nie było w nim leniwej kpiny.
Nie było samozadowolenia.
Głos był cichy.
Zmęczony.
— Zrobiłem wszystko, o co prosiłeś.
Odpowiedział mu drugi głos:
— Nie wszystko.
Zina natychmiast go rozpoznała.
To był ojciec Żorika.
— Miała podpisać dokumenty.
— Nie podpisała.
— Dlaczego?
— Bo nie jest głupia.
Nastąpiła krótka cisza.
Na nagraniu coś metalicznie zadźwięczało.
— W takim razie się z nią ożeń.
Zina drgnęła.
Andriej wyłączył magnetofon.
— Dalej nie trzeba.
— Nie.
Podniosła rękę.
— Proszę włączyć.
Andriej patrzył na nią przez kilka sekund, a potem ponownie nacisnął przycisk.
Rozległ się głos Żorika:
— A jeśli się dowie?
— Nie dowie się.
— A jeśli jednak?
Przez chwilę słychać było tylko szum taśmy.
Potem odezwał się ojciec:
— Wtedy będziesz pierwszym, który powie, że wszystko wymyśliła.
Palce Ziny zacisnęły się same.
Każde słowo z nagrania potwierdzało coś, czego przez wiele tygodni nie potrafiła nikomu udowodnić.
A jednak po kilku sekundach padło zdanie, które całkowicie zmieniło znaczenie całej rozmowy.
— Ona przecież wie o kwietniu?
— Nie.
— To dlaczego sądzisz, że się zgodzi?
— Bo po kwietniu już nikomu nie ufa.
Nagranie się urwało.
W archiwum zrobiło się bardzo cicho.
Zina patrzyła na Andrieja.
— Co wydarzyło się w kwietniu?
Nie odpowiedział.
Wtedy zrozumiała.
— Pan wie.
— Tak.
— Co dokładnie?
— To nie ja powinienem pani o tym opowiadać.
— Dlaczego?
— Bo pani już wie.
Zina pokręciła głową.
— Nie.
Andriej wyciągnął z teczki jeszcze jedną kopertę.
Widniała na niej data:
18 kwietnia 1988 roku.
— Proszę przypomnieć sobie cały wieczór.
Wieczór 18 kwietnia
Zina wpatrywała się w datę.
Jej pamięć przez wiele miesięcy przypominała pokój z wybitymi oknami. Fragmenty pozostawały na swoich miejscach, ale między nimi były puste przestrzenie, przez które uciekało wszystko, czego nie potrafiła zatrzymać.
Teraz nagle zaczęło wracać powietrze.
Schody.
Deszcz.
Niebieskie światło przy wejściu do akademika.
Żorik.
Jego ręka.
Jej własny krzyk.
A później mężczyzna.
Ten sam.
W szarym płaszczu.
Podszedł do niej, kiedy wyrwała się Żorikowi.
Zapytał, czy wszystko jest w porządku.
Zina odpowiedziała:
— Tak.
Chociaż nie była to prawda.
Mężczyzna zaproponował, że wezwie milicję.
Odmówiła.
Wtedy powiedział:
— Jeśli będzie pani milczeć, oni uznają, że nic się nie wydarzyło.
Zina otworzyła oczy.
Wpatrywała się w Andrieja.
— To był pan.
Andriej skinął głową.
— Tak.
Przez chwilę nie wiedziała, co powiedzieć.
— Dlaczego wtedy nic pan nie zrobił?
Odwrócił wzrok.
— Bo się przestraszyłem.
Odpowiedź zaskoczyła Zinę bardziej niż jakiekolwiek usprawiedliwienie.
Spodziewała się wyjaśnień.
Może próby zrzucenia odpowiedzialności na okoliczności.
Nie dostała niczego takiego.
Andriej po prostu przyznał, że się bał.
— A co się zmieniło?
— Pani.
— Ja?
— Pani nie zaczęła milczeć.
Wskazał na teczkę.
— Zaczęła pani zapisywać numery samochodów. Nazwiska. Daty. Myślała pani, że zbiera dowody przeciwko Żorikowi.
Andriej przerwał.
— Ale nie tylko pani je zbierała.
Zina powoli uniosła wzrok.
— Kto jeszcze?
Andriej spojrzał w kierunku drzwi.
— Osoba, która w tej chwili znajduje się w pani domu.
Serce Ziny uderzyło raz.
Mocno.
Prawie bezgłośnie.
— Ciotka Niura?
— Nie.
